"Mua vàng trong thời loạn" không còn hiệu lực? Ba lực tấn công đứng sau chu kỳ giảm giá vàng lớn nhất trong 43 năm

Tuần thứ ba của tháng 3 năm 2026, thị trường tài chính toàn cầu chứng kiến một cảnh tượng trái ngược với lẽ thường: chiến tranh Trung Đông đang diễn ra ác liệt, giá dầu tăng vọt, các thị trường chứng khoán toàn cầu chìm trong bi kịch — theo lý thuyết giáo khoa, vàng vốn dĩ là nơi trú ẩn an toàn khi dòng tiền đổ dồn về. Tuy nhiên, giá vàng quốc tế lại diễn ra một đợt giảm mạnh đến nghẹt thở.

Hợp đồng vàng COMEX giảm hơn 11% trong tuần, xuống gần 4.505 USD/oz, đánh dấu mức giảm tuần lớn nhất kể từ năm 1983, tức 43 năm. Trong nước, hợp đồng vàng chủ lực trên thị trường Shanghai cũng đồng loạt sụt giảm, ngày 19 tháng 3 giảm 4,99%, xuống còn 1.026,74 nhân dân tệ/gram, gần như đã xóa sạch toàn bộ mức tăng trong năm.

Điểm khởi đầu của đợt giảm này có thể truy nguyên từ cuối tháng 1, khi giá vàng chạm mức đỉnh lịch sử 5.589 USD/oz. Từ đỉnh cao đó đến nay, giá vàng London đã giảm tổng cộng hơn 18%. Niềm tin của thị trường “Một tiếng súng đại bác, vàng vạn lượng” đang trải qua một cuộc thử nghiệm áp lực khốc liệt.

Ba lực lượng đang “vây hãm” nhau

Giá vàng giảm mạnh không phải do một nguyên nhân đơn lẻ, mà là kết quả của sự phối hợp của ba lực lượng cùng lúc tác động và củng cố lẫn nhau.

Lực lượng thứ nhất: Giá dầu tăng vọt → Lo ngại lạm phát → Dự đoán tăng lãi suất.

Đây là chuỗi logic cốt lõi nhất. Kể từ khi xung đột Mỹ-Iran bùng phát ngày 2 tháng 3, giá dầu WTI và Brent đã tăng tổng cộng 40-50%, trong khi dầu Dubai tăng tới 134%. Giá dầu tăng vọt trực tiếp đẩy cao kỳ vọng lạm phát toàn cầu, buộc thị trường phải đánh giá lại chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương các quốc gia. Trong cuộc họp FOMC tháng 3, Fed giữ nguyên lãi suất, nhưng Chủ tịch Powell đã phát đi tín hiệu diều hâu rõ ràng: cắt giảm lãi suất phải dựa trên việc kiểm soát lạm phát chậm lại. Dữ liệu từ CME cho thấy thị trường đã hoàn toàn loại trừ khả năng cắt giảm lãi trong nửa đầu năm, thậm chí còn có khoảng 10% khả năng tăng lãi trong năm. Với vàng, là tài sản không sinh lãi, chi phí nắm giữ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi môi trường lãi suất — lãi suất cao hơn, chi phí cơ hội nắm giữ vàng càng lớn, đẩy giá vàng chịu áp lực nặng nề hơn.

(Nguồn hình ảnh: Chứng khoán Yuekai)

Lực lượng thứ hai: Chốt lời ở mức cao, “mua kỳ vọng, bán thực tế”.

Xung đột Mỹ-Iran không phải là không có dấu hiệu báo trước. Ngay từ đầu năm 2026, thị trường đã nhận thức rõ về bế tắc đàm phán Mỹ-Iran và việc Mỹ tăng cường tập trung quân sự. Ngày 22 tháng 1, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ đang huy động lực lượng lớn tiến về Iran, giá vàng liên tục tăng, đến ngày 2 tháng 3 khi xung đột chính thức bùng phát, giá vàng London đã tăng hơn 10%, gần chạm mức cao trước đó. Các nhà “tiền thông minh” đã rút lui tập trung sau khi xung đột “được hiện thực hóa”. Các vị thế mua ròng rút khỏi thị trường vàng COMEX của các nhà đầu tư phi thương mại trước đó luôn ở mức cao, khi xung đột bùng phát lại là tín hiệu các vị thế mua đã chốt lời.

Lực lượng thứ ba: Sợ thanh khoản, bán tháo bị động tạo ra hiệu ứng giẫm đạp.

Chao đảo dữ dội của các thị trường chứng khoán toàn cầu đã gây ra phản ứng dây chuyền. Ví dụ điển hình là Hàn Quốc, sau khi xung đột bùng phát, chỉ số KOSPI giảm liên tiếp hai ngày lần lượt 7,2% và 12,1%, có lúc còn kích hoạt giới hạn sàn. Thị trường Hàn Quốc trước đó có dư nợ vay ký quỹ ở mức cao kỷ lục, một số cổ phiếu lớn chỉ còn tỷ lệ ký quỹ 30-40%, giá cổ phiếu giảm mạnh buộc các nhà đầu tư vay nợ cao phải gấp rút huy động vốn. Vàng, vốn tích lũy lợi nhuận ảo trong thời gian trước, trở thành mục tiêu hàng đầu để các nhà đầu tư “bán vàng để bù margin cổ phiếu”. Theo dữ liệu của Bloomberg, quỹ ETF vàng đã liên tục rút ròng trong ba tuần, giảm hơn 60 tấn trong vòng ba tuần, toàn bộ dòng vốn ròng trong năm đã bị xóa sạch.

Tại sao “Vàng trong thời loạn” lại mất tác dụng?

“Chọn vàng trong thời loạn” là một trong những niềm tin ăn sâu vào tâm lý nhà đầu tư, nhưng lịch sử đã nhiều lần chứng minh, niềm tin này có một điểm mù quan trọng: khi thực sự có khủng hoảng, vàng cũng bị bán tháo.

Sau khi Lehman Brothers sụp đổ năm 2008, giá vàng từ mức 900 USD đã giảm xuống còn 682 USD, mất hơn 20%. Trong cơn hoảng loạn dịch bệnh tháng 3 năm 2020, vàng từ 1.700 USD giảm xuống gần 1.400 USD. Điểm chung của hai cuộc khủng hoảng này là tất cả các loại tài sản đều bị bán tháo, duy chỉ có USD tiền mặt là nơi trú ẩn cuối cùng. Xung đột Mỹ-Iran lần này cũng có đặc điểm tương tự: từ ngày 27 tháng 2 đến 18 tháng 3, chỉ số USD tăng 2,57%, trong khi giá vàng London giảm 7,10%, mối tương quan âm rõ ràng.

Nguyên nhân sâu xa hơn là, cách định giá vàng hiện tại đã có sự thay đổi căn bản.

Theo số liệu của Hiệp hội Vàng Thế giới, kể từ năm 2022, lượng mua vàng của các ngân hàng trung ương toàn cầu trung bình hàng năm đã tăng từ 473 tấn lên trên 1.000 tấn, tỷ lệ trong tổng cầu vàng đã vượt qua 20%. Việc các ngân hàng trung ương liên tục mua vào mạnh mẽ đã tạo ra một “đáy” vững chắc cho giá vàng. Tuy nhiên, vấn đề là, các ngân hàng trung ương không thể đẩy lùi nhu cầu đầu tư tư nhân, ngược lại còn tạo ra “hiệu ứng truyền tín hiệu” — dòng vốn đầu cơ ồ ạt đổ vào, đẩy các vị thế mua ròng phi thương mại trên COMEX liên tục ở mức cao kỷ lục.

Khi dòng vốn đầu cơ trở thành lực lượng định giá cận biên, đặc điểm giao dịch của vàng ngày càng giống một loại tài sản rủi ro có biên độ biến động lớn: khi tăng giá dựa vào cảm xúc và đòn bẩy, khi giảm giá do giẫm đạp và cắt lỗ. Như phân tích của GoldSilver đã chỉ ra, sau khi xuất hiện tin Iran đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz vào giữa tháng 3, giá vàng đã từ 5.296 USD bật tăng đột ngột lên 5.423 USD, rồi nhanh chóng đảo chiều giảm hơn 6% — đây là hành vi điển hình của thị trường hợp đồng tương lai bị ảnh hưởng bởi thanh khoản, không liên quan đến các yếu tố cơ bản.

Sau cú giảm: Chu kỳ tăng giá kết thúc hay chỉ là điều chỉnh sâu?

Cảm xúc hoảng loạn dễ khiến người ta đưa ra những phán đoán cực đoan.

Nhưng xét từ nhiều góc độ, đợt giảm này rõ ràng hơn là một đợt điều chỉnh sâu trong quá trình tăng giá, chứ không phải tín hiệu của việc xu hướng đã đảo chiều.

Về mặt định giá, dù đã giảm 18%, giá vàng trong năm vẫn tăng khoảng 8%, vẫn cao hơn các đường trung bình 50 ngày và 200 ngày. Chỉ số RSI 14 ngày đã giảm xuống gần 35, gần vùng quá bán, về mặt kỹ thuật đã có khả năng phục hồi.

Về góc độ các tổ chức, mục tiêu giá vàng cuối năm của các ngân hàng lớn trên phố Wall gần như không điều chỉnh giảm. JPMorgan duy trì mục tiêu 6.300 USD; UBS dự báo trung bình 6.200 USD, trong kịch bản lạc quan có thể lên tới 7.200 USD; Goldman Sachs đặt mục tiêu 5.400 USD, nhấn mạnh rủi ro hướng lên; Deutsche Bank mục tiêu 6.000 USD; Wells Fargo nâng mục tiêu từ 4.500-4.700 USD lên 6.100-6.300 USD.

Về các yếu tố thúc đẩy mang tính cấu trúc, các lý do hỗ trợ dài hạn cho giá vàng vẫn còn nguyên vẹn. Các ngân hàng trung ương ngoài Mỹ vẫn còn rất sôi động trong việc mua vàng — Trung Quốc, Ấn Độ, tỷ lệ dự trữ vàng trong tổng dự trữ ngoại hối của họ vẫn chưa tới 20%, còn rất nhiều dư địa tăng thêm so với hơn 80% của Đức, Pháp. Chính sách “ngoại giao thương lượng thương mại” của chính quyền Trump vẫn tiếp tục làm suy yếu hệ thống tín dụng USD. Thâm hụt ngân sách toàn cầu cao kỷ lục, tổng nợ chính phủ Mỹ đã vượt 38 nghìn tỷ USD. Những yếu tố mang tính cấu trúc này sẽ không vì một đợt giảm sâu ngắn hạn mà thay đổi.

Những điều cần chú ý trong ngắn hạn?

Trong ngắn hạn, diễn biến giá vàng phụ thuộc vào hai yếu tố then chốt:

Thứ nhất, tiến trình phát triển của xung đột Mỹ-Iran. Nếu xung đột được kiểm soát trong vòng một tháng, giá dầu giảm sẽ giảm áp lực lạm phát, giúp vàng có khả năng ổn định và phục hồi. Nếu xung đột kéo dài, mở rộng sang các quốc gia Trung Đông khác, cấu trúc năng lượng toàn cầu và các chính sách ứng phó sẽ đối mặt với nhiều bất định, vàng có thể tiếp tục chịu áp lực.

Thứ hai, tín hiệu chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Các phát biểu của các quan chức Fed trong tuần tới sẽ là yếu tố quyết định định giá thị trường. Nếu các quan chức phát đi tín hiệu “lạm phát có thể kiểm soát, không loại trừ cắt giảm lãi trong năm”, giá vàng sẽ có cơ hội thở oxy; ngược lại, nếu lập trường diều hâu tiếp tục được thể hiện rõ ràng, giá vàng có thể chịu đựng đợt điều chỉnh sâu hơn.

Xét theo chiều dài thời gian, nhà kinh tế trưởng của Chứng khoán Yuekai, Lô Trí Hằng, có nhận định đáng chú ý:

Lợi nhuận hàng năm của vàng trong ba năm qua đã vượt xa trung bình lịch sử (năm 2023 13%, năm 2024 27%, năm 2025 60%, so với trung bình 30 năm chỉ 6,6%), khả năng trở về mức trung bình của năm 2026 lớn hơn khả năng vượt đỉnh mới. Tuy nhiên, nếu rủi ro kinh tế toàn cầu chuyển từ “lạm phát” sang “tăng trưởng trì trệ”, và Fed buộc phải nới lỏng chính sách, giá vàng vẫn có khả năng được hỗ trợ, đợt giảm này nhiều khả năng chỉ là một đợt điều chỉnh sâu trong quá trình tăng giá, chứ không phải dấu hiệu kết thúc của chu kỳ tăng.

Với nhà đầu tư phổ thông, tình hình của các cổ phiếu khai thác vàng còn có thể còn khó khăn hơn. Theo Bloomberg, chỉ số Arca vàng của Sở Giao dịch Chứng khoán New York đã giảm tới 10% trong tuần, xóa sạch toàn bộ mức tăng trong năm.

Chuyên gia phân tích của Jefferies, Christopher Raphimena, cảnh báo rằng, giá vàng giảm cộng với chi phí năng lượng và vật tư tăng cao sẽ tạo ra “đòn bẩy kép” gây thiệt hại cho lợi nhuận của các doanh nghiệp khai thác.

(Nguồn hình ảnh: Bloomberg)

Thị trường luôn dao động giữa sợ hãi và tham lam.

Mức giảm mạnh nhất trong 43 năm đủ để gây chấn động, nhưng lịch sử đã nhiều lần nhắc nhở chúng ta rằng, trong chu kỳ siêu tăng của vàng, những đợt điều chỉnh đau đớn nhất thường là thời điểm tốt nhất để vào. Miễn là — bạn phân biệt rõ ràng đó là một đợt điều chỉnh trong chu kỳ tăng giá, hay là dấu hiệu kết thúc của chu kỳ tăng.