KIỂM TRA THỰC TẾ | ‘Vốn Đầu Tư Mạo Hiểm Không Dành Cho Các Công Ty Tốt, Mà Dành Cho Các Công Ty Xuất Sắc’ – Bài Học Từ CEO, MarketForce

Startup Kenya, MarketForce, đã đóng cửa nền tảng thương mại điện tử B2B của mình, RejaReja, sau khi không thể mở rộng quy mô đủ mạnh do “mùa đông gọi vốn” toàn cầu, và thay vào đó đã chuyển hướng sang tập trung vào thương mại xã hội với liên doanh mới mang tên Chpter.

Được thành lập vào năm 2018 bởi Tesh Mbaabu và Mesongo Sibuti, MarketForce ban đầu tập trung phát triển phần mềm tự động hóa lực lượng bán hàng. Tuy nhiên, công ty đã nhanh chóng chuyển hướng để ra mắt RejaReja, một sàn thương mại bán lẻ B2B phục vụ các thương nhân phi chính thức tại Châu Phi. Thông qua RejaReja, các thương nhân có thể dễ dàng tìm nguồn hàng, đặt hàng và thanh toán kỹ thuật số cho hàng tồn kho cùng các dịch vụ khác.

Sau sự phát triển này, Mbaabu, một trong những nhà sáng lập thành công của Kenya, thừa nhận đã học được một số bài học quan trọng, đặc biệt là khi gọi vốn đầu tư mạo hiểm.

“Vốn đầu tư mạo hiểm không dành cho các công ty tốt, thậm chí là các công ty xuất sắc. Nó dành cho các công ty xuất sắc đến mức tạo ra lợi nhuận vượt trội đúng thời điểm, đúng thị trường. Chúng tôi đã hiểu sai hoàn toàn điều này và phải trả giá khi phần vốn cam kết không được giải ngân đầy đủ,” Mbaabu chia sẻ.

Sản phẩm RejaReja khởi đầu rất tốt sau khi nhận được $200K vốn hạt giống từ bạn bè, gia đình và các nhà đầu tư thiên thần, giúp họ có một suất tại Y Combinator, chương trình tăng tốc khởi nghiệp danh giá nhất thế giới, vào mùa hè 2020.

Sau YC, RejaReja tăng trưởng nhanh chóng, giúp startup huy động thêm $2M để phát triển sản phẩm và mở rộng địa lý vào năm 2021, tiếp theo là khoản đầu tư Series A lớn vào năm 2022.

“Chỉ trong ba năm, chúng tôi đã mở rộng hoạt động tới 21 thành phố thuộc năm quốc gia – Kenya, Nigeria, Uganda, Tanzania và Rwanda – tạo ra hơn 800 việc làm và phục vụ hơn 270.000 thương nhân. Trong giai đoạn đó, chúng tôi đã giao gần một triệu đơn hàng, tương đương với tổng giá trị giao dịch hơn $160 triệu chỉ riêng trên RejaReja,” Mbaabu nói.

Tuy vậy, MarketForce, dù có tham vọng mở rộng mạnh mẽ, đã phải điều hướng trong vùng nước lạ mà không lường trước được “mùa đông gọi vốn”, như Mbaabu lưu ý. Thách thức bất ngờ này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch của công ty, một phần lớn vốn Series A dự kiến đã không thể giải ngân.

Các nhà đầu tư rút lại cam kết, viện dẫn điều kiện kinh tế toàn cầu là lý do chính.

*"Nhưng trong nỗ lực tăng quy mô nhanh chóng, chúng tôi đã không nhận ra mình đang đi vào vùng lãnh thổ mới, cũng như không lường trước được ‘mùa đông gọi vốn’ sẽ ập đến vào cuối năm đó.

Giờ đây chúng tôi hiểu rằng mỗi đô la startup huy động được là một món quà. Nó không bao giờ nên là mạch sống của doanh nghiệp. Xu hướng hiện tại trong hệ sinh thái công nghệ hướng tới lợi nhuận là lời nhắc nhở tuyệt vời cho bài học đó. Điều đó có nghĩa là phải chăm chú vào đồng tiền từ khách hàng và sử dụng tiền từ nhà đầu tư như là nhiên liệu bổ sung. Chúng tôi đã lạc mất điều này một thời gian, và đó là sai lầm chúng tôi sẽ không lặp lại."*

Theo Tesh, mảng phân phối B2B của RejaReja trở nên không bền vững vì một vài lý do:

• Thứ nhất, thị trường bán lẻ FMCG có biên lợi nhuận cực kỳ thấp, đồng nghĩa với việc họ gặp khó khăn về lợi nhuận ở cấp độ đơn vị sản phẩm
• Phân khúc này cũng có tính co giãn giá cao, tức là các cuộc chiến giá liên tục diễn ra. Đó luôn là cuộc đua xuống đáy

Sau rất nhiều nỗ lực và “thử mọi cách có thể” để làm cho mô hình kinh doanh trở nên bền vững, bao gồm cả việc thu hẹp quy mô doanh nghiệp để kéo dài thời gian hoạt động tối đa, họ kết luận rằng việc duy trì RejaReja không còn khả thi.

*"Chúng tôi luôn biết rằng xây dựng một startup tăng trưởng cao sẽ rất khó khăn.

Hệ sinh thái của chúng ta còn rất non trẻ và chúng ta cần nhiều thất bại hơn, không phải ít đi, vì đó là cách chúng ta học hỏi, phát triển và mạnh mẽ hơn.

Thất bại có nghĩa là chúng ta đang vượt qua giới hạn và học được những bài học giúp chúng ta khám phá ra điều gì thực sự hiệu quả trong bối cảnh Châu Phi. Chúng ta cần học cách thừa nhận thất bại kinh doanh, chấp nhận nó, phân tích nó và áp dụng những bài học đã học vào các nỗ lực trong tương lai. Mesongo và tôi bước vào chương tiếp theo, sau khi đã tốt nghiệp một khóa học trị giá nhiều triệu đô về xây dựng cho lục địa này – học phí mà chúng tôi phải trả.

Nói về điều này là một quá trình chữa lành, nhưng chúng tôi vẫn tin rằng cách duy nhất để chúng tôi thất bại là nếu chúng tôi không đứng dậy và thử lại."*

Về khía cạnh cá nhân, Tesh chia sẻ:

*"Chúng tôi không phủ nhận những sai lầm đã mắc phải khi xây dựng, cũng như những cách mà chúng tôi lẽ ra có thể suy nghĩ khác đi, và truyền đạt nhanh hơn, rõ ràng hơn về những điều không hiệu quả.

Thật đau lòng khi những sai lầm đó đều phải trả giá rất đắt về tài chính và cảm xúc cho những người đã tin vào giấc mơ và hy sinh để cho doanh nghiệp một cơ hội sống sót.

Đó là thực tế khiến những cái kết như thế này trở nên vô cùng khó khăn."*