Trong giới tiền mã hóa luôn tồn tại những câu chuyện có thể khiến những rủi ro tưởng chừng xa vời đột nhiên ập đến trước mắt.

Một ví dụ điển hình là câu chuyện về một ví tiền điện tử như vậy. Người này đã mua PEPE với 27 đô la — vào thời điểm đó, đồng token này hầu như không ai chú ý, giá cực kỳ thấp. Không ngờ thời gian trôi qua, khoản đầu tư trong ví của anh ta được định giá lên tới 67 triệu đô la. Đúng vậy, những con số có thể thay đổi cuộc đời.

Nhưng có một bước ngoặt nghẹt thở xảy ra: anh ta không thể rút tiền ra được. Không thể rút một xu nào.

Tại sao? Câu trả lời nằm trong mã hợp đồng thông minh của nó. Hợp đồng của token này đã cấp cho nhà phát triển một quyền hạn — có thể vĩnh viễn chặn bất kỳ địa chỉ nào. Nghe có vẻ vô lý, nhưng chính xác là như vậy. Ví của bạn trên chuỗi sáng bóng hiển thị số tài sản bảy chữ số, nhưng một khi bị đóng băng, nó chỉ còn là một chuỗi số vô dụng. Nhà phát triển thậm chí không cần xóa tài sản của bạn, chỉ cần một thao tác duy nhất, quyền sở hữu của bạn đã bị tước đoạt.

Đây không phải là một sự kiện cá biệt. Những câu chuyện tương tự xuất hiện ngày càng nhiều trong cộng đồng Meme coin — những kẻ bắt chước DOGE, các "đồng coin bội số tiếp theo" mới ra mắt, nhiều hợp đồng còn để lại những lỗ hổng như vậy.

Điều này chạm đến một vấn đề cốt lõi: quyền sở hữu thực sự của tài sản là gì?

Trong thế giới tiền mã hóa, câu trả lời có hai tầng. Tầng thứ nhất, bạn phải nắm giữ khóa riêng (private key). Đây là điều cơ bản nhất — có khóa riêng, tài sản mới tính là của bạn. Nhưng điều đó chưa đủ. Tầng thứ hai còn tinh vi và nguy hiểm hơn: bạn phải hiểu rõ hợp đồng thông minh đó cho phép gì, cấm gì. Nếu nhà thiết kế hợp đồng để lại các hàm đặc quyền — như đóng băng, chặn, phát hành vô hạn — thì quyền sở hữu trên giấy chỉ là ảo tưởng. Bạn không phải chủ thực sự của những đồng coin đó, bạn chỉ mượn số trong sổ cái của người khác.

Đây chính là cái bẫy lớn nhất của Meme coin. Những dự án nhỏ chưa qua kiểm toán, mượn danh "quản trị cộng đồng", nhưng thực chất lại hoàn toàn tập trung quyền kiểm soát. Câu chuyện làm giàu nhanh nghe thì hấp dẫn, nhưng cái giá phải trả có thể là gửi tiền vào tay một người lạ chưa từng gặp mặt, rồi cầu nguyện anh ta đừng đổi ý.

Vậy phải làm gì? Thực ra chỉ cần vài điều sau:

Trước tiên, kiểm tra xem hợp đồng của token này đã qua kiểm toán an toàn bởi các tổ chức uy tín chưa. Không phải tất cả các kiểm toán đều đáng tin cậy, nhưng ít nhất có người chuyên nghiệp đã xem qua đoạn mã này. Thứ hai, tự đọc qua file hợp đồng — đặc biệt là các hàm đặc quyền. Hàm đóng băng, danh sách chặn, chức năng phát hành thêm, tất cả đều phải rõ ràng. Cuối cùng, tự hỏi bản thân một câu hỏi then chốt: Tôi đang đầu tư vào một cộng đồng phi tập trung thực sự, hay chỉ là cược vào một trò chơi có thể bị kiểm soát bởi một điểm trung tâm?

An toàn tài sản cuối cùng chỉ có thể dựa trên hai yếu tố: mã nguồn hoàn toàn minh bạch, và hoạt động thực sự phi tập trung. Bất kỳ lời hứa nào từ phía dự án cũng không đáng tin cậy, kể cả từ cộng đồng hay nhà sáng lập.

Câu chuyện từ 27 đô la lên 67 triệu đô la này thực chất đang đặt ra câu hỏi cho từng người tham gia: khi của cải và rủi ro luôn đi kèm sát sườn, lựa chọn của bạn sẽ là gì?