Tâm lý thị trường đạt ngưỡng quan trọng: Hiểu rõ tác động của nỗi sợ hãi cực đoan đối với danh mục đầu tư của bạn

Thị trường đầu tư hiện đang phát đi những tín hiệu cảnh báo. Vào ngày 8 tháng 4, Chỉ số Sợ Hãi và Tham Lam của CNN ghi nhận mức 3—mức thấp nhất kể từ tháng 3 năm 2020, khi thị trường bị xáo trộn do đại dịch lan rộng trên toàn cầu. Mặc dù sau đó đã phục hồi nhẹ lên mức 8, nhưng điều này thể hiện tâm lý nhà đầu tư ở mức chưa từng thấy trong nửa thập kỷ qua. Điều này có ý nghĩa gì đối với các nhà đầu tư đang điều hướng thị trường biến động ngày nay?

Chỉ số Sợ Hãi và Tham Lam: Cửa sổ vào tâm lý thị trường

Chỉ số Sợ Hãi và Tham Lam của CNN hoạt động như một thước đo tâm lý, tổng hợp bảy chỉ số riêng biệt để phản ánh cảm xúc của thị trường cổ phiếu. Thang đo từ 0 đến 100, trong đó các mức dưới 45 cho thấy sự chiếm ưu thế của nỗi sợ hãi, trên 55 thể hiện tham lam, và các giá trị trung gian biểu thị trạng thái trung lập. Các mức cực đoan—dưới 25 hoặc trên 75—đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ các quản lý danh mục đầu tư.

Bảy thành phần tạo nên Chỉ số

Cấu trúc của chỉ số dựa trên bảy chỉ số liên kết chặt chẽ:

1. Đánh giá đà tăng trưởng — Đánh giá vị trí hiện tại của S&P 500 so với đường trung bình động 125 ngày
2. Đo lường sức mạnh — Theo dõi tỷ lệ cổ phiếu đạt đỉnh 52 tuần so với cổ phiếu chạm đáy 52 tuần
3. Phân tích độ rộng — So sánh khối lượng giao dịch chảy vào các cổ phiếu tăng giá so với các cổ phiếu giảm giá
4. Tín hiệu thị trường quyền chọn — Xem xét tỷ lệ quyền chọn bán (put) giảm giá so với quyền chọn mua (call) tăng giá
5. Căng thẳng thị trường tín dụng — Giám sát chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu doanh nghiệp có lợi suất cao và trái phiếu đầu tư tiêu chuẩn
6. Chỉ số biến động — Theo dõi Chỉ số Biến động CBOE, thường được biết đến như thước đo nỗi sợ thị trường
7. Chỉ số khẩu vị rủi ro — Đánh giá sự thay đổi định giá tương đối giữa cổ phiếu và trái phiếu chính phủ

Khi các chỉ số này đồng loạt chỉ ra sự thận trọng, chỉ số sẽ rơi vào vùng sợ hãi, với các mức cực đoan phản ánh tâm lý bi quan sâu sắc của thị trường.

Bối cảnh lịch sử: Khi Tham Lam và Sợ Hãi đạt đỉnh điểm

Các giai đoạn cực đoan của nỗi sợ hãi trong quá khứ cung cấp những bài học quý giá về hành vi thị trường. Hai sự kiện đáng chú ý gần đây:

Sự gián đoạn tháng 8 năm 2024

Vào ngày 5 tháng 8 năm 2024, các diễn biến bất ngờ đã kích hoạt áp lực bán tháo rộng rãi. Việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bất ngờ tăng lãi suất đã bắt đầu quá trình tháo dỡ các vị thế carry trade yen, tạo ra hiệu ứng dây chuyền toàn cầu:

• Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản giảm mạnh 12% trong một ngày
• S&P 500 giảm hơn 4% khi lo ngại suy thoái gia tăng
• Các tổ chức quốc tế cảnh báo về khả năng biến động kéo dài phía trước

Chấn động chính sách tháng 12

Giữa tháng 12 năm 2024, sự lo lắng lại gia tăng khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cho biết sẽ duy trì mức lãi suất hạn chế vượt xa dự kiến trước đó. Phản ứng của thị trường rất nhanh:

• Đồng USD đạt mức cao hai năm, gây áp lực lên các tài sản mới nổi
• Bitcoin giảm hơn 15% trong vòng bảy ngày
• Chỉ số Dow Jones giảm khoảng 1.200 điểm khi nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng cắt giảm lãi suất

Yếu tố thuế quan: Động lực hiện tại của lo lắng thị trường

Giai đoạn cực đoan của nỗi sợ hãi hiện tại phần lớn bắt nguồn từ sự không chắc chắn về chính sách thương mại. Mặc dù đã công bố hoãn thuế quan 90 ngày cho hầu hết các quốc gia, nhưng các căng thẳng tiềm ẩn vẫn chưa được giải quyết triệt để. Mối quan hệ thương mại Mỹ-Trung đặc biệt đã trở nên căng thẳng hơn:

• Thuế của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã đạt 145%
• Thuế trả đũa của Trung Quốc đối với hàng hóa Mỹ đã tăng lên 84%
• Nguy cơ leo thang tiếp tục làm gia tăng lo lắng của nhà đầu tư về khả năng gây ra suy thoái

Thị trường chứng khoán Mỹ ban đầu giảm mạnh sau các thông báo về thuế quan, mặc dù đã có phần phục hồi. Nhà đầu tư ngày càng lo ngại rằng các tranh chấp thương mại kéo dài có thể dẫn đến suy thoái kinh tế toàn diện hơn.

So sánh các thước đo nỗi sợ: Ngoài Chỉ số của CNN

Trong khi Chỉ số Sợ Hãi và Tham Lam của CNN cung cấp một góc nhìn, thì còn nhiều thước đo tâm lý khác đáng chú ý:

Chỉ số Sợ Hãi & Tham Lam Crypto

Thị trường tài sản kỹ thuật số thể hiện độ nhạy cảm cao đối với các điều kiện rủi ro giảm. Chỉ số Sợ Hãi & Tham Lam Crypto ghi nhận mức cực đoan sợ hãi là 15 vào ngày 4 tháng 3, trùng với thông báo của Trump về thuế 25% nhằm vào Canada và Mexico. Sự đồng bộ này cho thấy các diễn biến địa chính trị lan tỏa qua các loại tài sản khác nhau.

Đồng hồ Tận thế

Dù không phải là một chỉ số tài chính truyền thống, Đồng hồ Tận thế của Bulletin các Nhà Khoa học Hạt nhân phản ánh các rủi ro tồn tại như căng thẳng hạt nhân, nguy cơ khí hậu, và bất ổn địa chính trị. Tính đến ngày 28 tháng 1 năm 2025, đồng hồ còn 89 giây đến midnight, báo hiệu mức độ bất ổn toàn cầu tăng cao ảnh hưởng đến định giá các tài sản rủi ro.

Giải thích cực đoan của nỗi sợ hãi: Cơ hội hay cảnh báo?

Câu hỏi cốt lõi đối với nhà đầu tư là: nỗi sợ hãi cực đoan có phải là tín hiệu của sự đầu hàng rồi sẽ phục hồi, hay là dấu hiệu của sự bắt đầu của các đợt suy giảm kéo dài?

Tiền lệ lịch sử cho thấy các đợt bán tháo do hoảng loạn thường tạo ra cơ hội định giá cho các nhà đầu tư theo chiều ngược lại. Thời kỳ tháng 3 năm 2020 là ví dụ điển hình—khi S&P 500 mất hơn 30% trong cú sốc ban đầu của COVID-19, đã mở ra một đà tăng mạnh kéo dài nhiều năm.

Tuy nhiên, không phải tất cả các đợt cực đoan của nỗi sợ hãi đều kết thúc bằng sự phục hồi ngay lập tức. Một số đánh dấu sự bắt đầu của các thị trường giảm dài hạn. Việc phân biệt giữa các kịch bản này đòi hỏi phân tích cẩn thận các yếu tố nền tảng.

Các chỉ số quan trọng cần theo dõi

Nhà đầu tư nên theo dõi một số chỉ số để điều hướng trong bối cảnh bất ổn hiện tại:

Dữ liệu việc làm và lạm phát — Sức mạnh của thị trường lao động và ổn định giá cả vẫn là nền tảng của khả năng chống chịu kinh tế

Thông điệp của Cục Dự trữ Liên bang — Các dự báo về lộ trình lãi suất trong tương lai sẽ ảnh hưởng lớn đến quyết định phân bổ vốn

Chất lượng lợi nhuận — Kết quả doanh nghiệp sẽ xác nhận lo ngại suy thoái hoặc thể hiện khả năng vận hành bền bỉ

Diễn biến địa chính trị — Thay đổi chính sách thương mại, xung đột quốc tế, và các can thiệp vĩ mô có thể nhanh chóng thay đổi tâm lý thị trường

Ảnh hưởng thực tiễn đến chiến lược đầu tư

Các mức cực đoan của nỗi sợ hãi như ngày hôm nay mang lại cả rủi ro lẫn cơ hội. Lịch sử cho thấy, các định giá ở mức sợ hãi cực đoan thường là điểm vào hấp dẫn cho các nhà đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, việc dự đoán thời điểm phục hồi là rất khó.

Một phương pháp thận trọng kết hợp phân tích tâm lý, đánh giá nền tảng và kỹ thuật sẽ hiệu quả hơn. Thay vì cố gắng chính xác thời điểm đáy thị trường, việc duy trì danh mục đa dạng và tích lũy dần các tài sản chất lượng trong các giai đoạn sợ hãi đã chứng minh hiệu quả trong dài hạn.

Chỉ số VIX và các chỉ số biến động liên quan dự báo sẽ còn tiếp tục gây biến động thị trường trong những tuần hoặc tháng tới. Tuy nhiên, các giai đoạn bất ổn cực độ thường đi trước các đợt phục hồi mạnh nhất. Liệu thời điểm này chỉ là một cơn hoảng loạn tạm thời hay là sự thay đổi cấu trúc vẫn còn chưa rõ ràng, nhưng nhà đầu tư nên chuẩn bị cho các biến động lớn trong thời gian tới.