Sự thật tàn khốc về đầu tư định kỳ có đòn bẩy: Khi toán học va chạm với bản năng con người

Viết bài: Tree Finance

Nếu có ai đó nói với bạn rằng chỉ cần nâng đòn bẩy đầu tư định kỳ BTC từ 2 lần lên 3 lần là có thể tăng lợi nhuận đáng kể, bạn có cảm thấy hứng thú không?

Hầu hết mọi người sẽ. Dù sao trong ngành này, đòn bẩy giống như phép thuật — nó hứa hẹn dùng cùng một số vốn ban đầu để đòn bẩy lợi nhuận lớn hơn. Đặc biệt là khi bạn thấy một người bạn xung quanh kiếm được nhiều tiền trong thị trường tăng giá nhờ đòn bẩy cao, nỗi lo “bỏ lỡ cả tỷ đô” sẽ nhanh chóng làm lu mờ lý trí của bạn.

Nhưng nếu tôi nói với bạn rằng, dựa trên dữ liệu backtest kéo dài năm năm, việc nâng đòn bẩy từ 2 lần lên 3 lần chỉ mang lại lợi nhuận thêm 3.5%, trong khi giá trị tài khoản gần như về 0 trong thị trường giảm, bạn có còn chọn như cũ không?

Đây không phải là lý thuyết giả định, mà là kết quả khốc liệt rút ra từ số vốn 18.250 USD sau một chu kỳ thị trường tăng giảm hoàn chỉnh. Thật bất ngờ là, trong các chỉ số lợi nhuận điều chỉnh rủi ro, hiệu suất tốt nhất lại thuộc về phương pháp đầu tư định kỳ theo thực tế — tức là mua và giữ hàng ngày. Kết quả này đã phủ định trực giác của nhiều người và hé lộ một logic nền tảng thường bị bỏ qua trong đầu tư tiền mã hóa.

Khi giấc mơ trở thành hiện thực: Bản chất thực của bảng cân đối năm năm

Hãy cùng xem xét ba chiến lược này đã đi qua những con đường nào từ cùng một điểm xuất phát. Ba tài khoản đều bắt đầu từ 0, mỗi tuần đều đầu tư một khoản cố định, điểm khác biệt duy nhất là hệ số đòn bẩy. Sau năm năm, tài khoản thực tế tăng lên 42.717 USD, đòn bẩy 2 lần đạt 66.474 USD, còn đòn bẩy 3 lần cuối cùng dừng lại ở 68.833 USD.

Nhìn thoáng qua, đòn bẩy 3 lần rõ ràng là người chiến thắng, nhưng lại ẩn chứa một chi tiết chết người: từ 2 lần lên 3 lần, lợi nhuận chỉ tăng thêm 2.300 USD. Cần biết rằng, từ 1 lần lên 2 lần, lợi nhuận thu về là 23.700 USD — gấp mười lần chênh lệch này. Điều đó có nghĩa là, lợi ích cận biên của đòn bẩy đang giảm mạnh, bạn phải chịu rủi ro nhiều hơn nhưng gần như không nhận được phần thưởng tương xứng.

Điều gây sốc hơn nữa là đường cong giá trị ròng (NAV). Đường của đầu tư định kỳ khá mượt mà, như một con đường núi vững chãi, dù có lên xuống nhưng xu hướng chung vẫn tăng. Đòn bẩy 2 lần trong giai đoạn tăng giá thể hiện sức bật đáng kinh ngạc, nhưng trong thị trường giảm, nó cũng chịu những đợt giảm mạnh. Trong khi đó, đường của đòn bẩy 3 lần trông như một biểu đồ điện tâm đồ — bò lê trên mặt đất trong thời gian dài, nhiều lần gần chạm đáy, chỉ đến cuối cùng mới có đợt bật lên để vượt qua đòn bẩy 2 lần.

Điều này hé lộ một sự thật tàn nhẫn: “Chiến thắng” của đòn bẩy 3 lần hoàn toàn dựa vào sự ban phát của đợt tăng giá cuối cùng. Trong suốt nhiều năm, hiệu suất của nó luôn tụt hậu, người nắm giữ tài khoản phải trải qua một quá trình dài đằng đẵng của sự chịu đựng và nghi ngờ vô tận. Hãy tưởng tượng, nếu không có đợt bật mạnh từ 2025 đến 2026, hoặc bạn phải dừng lỗ giữa chừng vì không chịu nổi áp lực, kết quả sẽ ra sao?

Điểm giới hạn của phá sản về toán học và sụp đổ tâm lý

Khi chuyển sang các chỉ số rủi ro, bức tranh trở nên còn đáng sợ hơn. Mức rút lui tối đa của đầu tư định kỳ là 49.9%, đủ để khiến đa số người mất ngủ. Trong khi đó, đòn bẩy 2 lần đạt mức rút lui 85.9%, nghĩa là tài khoản của bạn bị thu nhỏ còn 14% giá trị ban đầu — từ 100.000 USD còn 14.000 USD, cần tăng 614% để hòa vốn.

Còn đòn bẩy 3 lần thì sao? Mức rút lui tối đa là 95.9%. Ý nghĩa của con số này là gì? Tài khoản của bạn chỉ còn lại 4% khi chạm đáy, cần tăng 2400% mới có thể trở lại điểm xuất phát. Đây không đơn thuần là lỗ vốn, mà gần như là “phá sản về mặt toán học”. Trong đợt thị trường giảm sâu năm 2022, những người đầu tư theo đòn bẩy 3 lần về cơ bản đã chơi một trò chơi mới — phần lợi nhuận sau này gần như hoàn toàn đến từ các khoản đầu tư mới sau đáy thị trường, chứ không phải từ sự phục hồi của các vị thế cũ.

Thậm chí còn tàn nhẫn hơn nữa là nỗi đau tâm lý. Trong các chỉ số rủi ro, có một chỉ số gọi là “Chỉ số loét dạ dày” (Ulcer Index), đo lường mức độ đau khổ của tài khoản khi liên tục trong trạng thái lỗ. Đầu tư định kỳ có chỉ số này là 0.15, đòn bẩy 2 lần là 0.37, còn đòn bẩy 3 lần lên tới 0.51. Điều này có nghĩa là gì? Có nghĩa là phần lớn thời gian, tài khoản của bạn đang phản hồi tiêu cực lại bạn, mỗi lần mở phần mềm giao dịch là một thử thách tâm lý, mỗi đợt giảm giá khiến bạn nghi ngờ chính mình.

Trong trạng thái này, quyết định đầu tư lý trí nhất cũng trở nên khó khăn nhất để kiên trì. Bạn sẽ phân vân mỗi lần thị trường bật lên xem có nên giảm bớt vị thế, hoảng loạn mỗi khi thị trường giảm sâu liệu có về 0, và trong những giai đoạn đi ngang dài hạn, tự hỏi mình có phải là kẻ ngốc. Nỗi đau này không thể đo bằng lợi nhuận, mà tiêu hao niềm tin, sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bạn.

Vũ khí vô hình của biến động

Tại sao hiệu suất của đòn bẩy 3 lần lại tồi tệ đến vậy? Câu trả lời nằm trong một chi tiết kỹ thuật: cơ chế cân bằng lại hàng ngày làm tăng tác động của biến động.

Cơ chế này rất đơn giản — để duy trì hệ số đòn bẩy cố định, hệ thống phải điều chỉnh vị thế vào cuối mỗi ngày. Khi BTC tăng giá, sẽ mua thêm để giữ đòn bẩy 3 lần; khi giảm, sẽ bán ra để tránh bị gọi margin. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng trong thị trường biến động mạnh, cơ chế này lại trở thành “dao mổ” vô hình.

Trong các thị trường dao động, BTC có thể tăng 5% hôm nay, giảm 5% ngày mai, rồi lại tăng 5% ngày kế tiếp. Với người nắm giữ thực tế, đó chỉ là đi vòng vòng không tiến bộ. Nhưng đối với đòn bẩy 3 lần, mỗi biến động đều ăn mòn vốn ban đầu — khi tăng thì mua cao, khi giảm thì cắt lỗ, còn khi không có biến động, tài khoản vẫn liên tục bị thu nhỏ. Đây chính là “tác động của biến động” (volatility drag), và sức phá hoại của nó tỷ lệ thuận với bình phương hệ số đòn bẩy.

Trên các tài sản có độ biến động hàng năm trên 60%, như BTC, đòn bẩy 3 lần thực chất phải chịu đựng mức biến động gấp 9 lần. Điều này không phải là lời đồn thổi, mà là kết quả có thể tính toán chính xác dựa trên toán học. Vì vậy, bạn sẽ thấy rằng, trong suốt nhiều năm, tài khoản đòn bẩy 3 lần giống như một con chuột hamster bị mắc kẹt trên máy chạy bộ — cố gắng chạy mãi mà vẫn đứng yên tại chỗ.

Biến thời gian thành đồng minh, chứ không phải kẻ thù

Quay lại câu hỏi ban đầu: nếu bạn thực sự tin vào giá trị dài hạn của BTC, lựa chọn lý trí nhất là gì?

Dữ liệu đưa ra câu trả lời khá đơn giản — đó là đầu tư định kỳ theo thực tế. Không phải vì nó mang lại lợi nhuận cao nhất, mà vì nó có hiệu suất tối ưu sau điều chỉnh rủi ro, khả năng duy trì về mặt tâm lý, và thực tế trong việc thực thi. Chỉ số Sortino ratio 0.47 thể hiện hiệu quả lợi nhuận cao nhất trên mỗi đơn vị rủi ro; còn đường cong giá trị ròng khá mượt mà, giúp bạn dễ dàng kiên trì mà không cần ý chí thép.

Đòn bẩy 2 lần có thể là một lựa chọn, nhưng chỉ phù hợp với số ít người — những người có khả năng chịu đựng mức rút lui 85%, có đủ dòng tiền để đối phó với việc gọi margin, và quan trọng hơn, có tâm lý vững vàng để vượt qua những thời điểm tối tăm nhất. Đây không phải vấn đề nhận thức, mà là thử thách về nguồn lực tổng hợp và khả năng chịu đựng tâm lý, phần lớn mọi người sẽ bỏ cuộc giữa chừng.

Còn đòn bẩy 3 lần, dựa trên dữ liệu năm năm, chứng minh rõ ràng một điều: tỷ lệ lợi ích dài hạn của nó cực thấp, không phù hợp để làm công cụ đầu tư định kỳ. Khoản lợi nhuận thêm 3.5% đó không thể bù đắp cho rủi ro cực đoan, nỗi đau tâm lý và khả năng gần như mất trắng. Quan trọng hơn, nó kéo dài vận mệnh của bạn dựa trên giả định “đợt tăng cuối cùng phải mạnh mẽ”, điều cực kỳ nguy hiểm trong đầu tư.

BTC vốn đã là một tài sản rủi ro cao, với biến động hàng năm trên 60%, biến động hàng ngày 10% là chuyện bình thường. Nếu bạn thực sự tin vào tương lai của nó, cách khôn ngoan nhất có thể là giảm đòn bẩy, kéo dài chu kỳ, để lợi nhuận kép và thời gian giúp bạn thực hiện những điều mà đòn bẩy hứa hẹn nhưng không thể đạt được. Dù sao, của cải thực sự không phải là kiếm được nhiều trong một đợt tăng giá điên cuồng, mà là còn lại bao nhiêu sau một chu kỳ hoàn chỉnh, và trong quá trình đó, bạn có giữ được lý trí, sức khỏe và đam mê cuộc sống hay không.

Khi toán học gặp nhân tính, thường thì nhân tính sẽ thất bại trước. Và những người cuối cùng đi đến đích, không phải dựa vào đòn bẩy cao hơn, mà là nhờ nhận thức rõ ràng hơn và sự kiên trì bền bỉ hơn.