Ngoài Bitcoin: Hiểu về hệ sinh thái Altcoin đang định hình lại thị trường Crypto

Sự Thay Đổi Trong Ưu Thế Thị Trường

Khi Bitcoin ra mắt vào năm 2009, nó đứng độc tôn như là tiền kỹ thuật số tiên phong. Tuy nhiên, cảnh quan tiền điện tử đã biến đổi đáng kể trong thập kỷ qua. Giữa năm 2017 và 2023, thị phần của Bitcoin đã giảm đáng kể—từ trung bình 95% xuống còn chỉ 45% tổng giá trị thị trường tiền điện tử. Sự thay đổi này không có nghĩa là Bitcoin yếu đi; ngược lại, nó phản ánh sự bùng nổ tăng trưởng của các loại tiền điện tử thay thế.

Hệ sinh thái tài sản kỹ thuật số ngày nay có hơn 10.000 loại tiền điện tử khác nhau cạnh tranh để thu hút sự chú ý và vốn của các nhà giao dịch. Những lựa chọn thay thế này cho Bitcoin, gọi chung là altcoin, đã trở thành phần không thể thiếu trong cách mọi người tương tác với công nghệ blockchain và tài chính phi tập trung.

Định Nghĩa Altcoin: Nhiều Hơn Chỉ Là Các Phần Mềm Thay Thế Bitcoin

Thuật ngữ “altcoin” là viết tắt của “tiền thay thế”—nghĩa là bất kỳ loại tiền điện tử nào không phải Bitcoin. Trong khi tên gọi có thể gợi ý rằng đây chỉ là những bản sao của Bitcoin, thực tế lại phức tạp và sáng tạo hơn nhiều.

Thành tựu cách mạng của Bitcoin là tiên phong trong việc tạo ra đồng tiền kỹ thuật số phi tập trung thành công đầu tiên dựa trên công nghệ blockchain. Blockchain hoạt động như một mạng máy tính phi tập trung, phát sóng, xác minh và ghi lại các giao dịch qua một sổ cái phân tán. Các altcoin ban đầu theo sau mô hình của Bitcoin, áp dụng các cơ chế đồng thuận và nguyên tắc thiết kế tương tự.

Altcoin được ghi nhận đầu tiên là Namecoin (NMC), xuất hiện vào năm 2011 như một dự án lấy cảm hứng từ Bitcoin. Tuy nhiên, Litecoin (LTC), ra đời ngay sau đó, đã trở nên có ảnh hưởng lớn hơn nhiều và vẫn được giao dịch tích cực ngày nay. Được thiết kế với tốc độ giao dịch nhanh hơn và phí thấp hơn Bitcoin, Litecoin còn được gọi là “bạc của vàng Bitcoin” trong giới giao dịch tìm kiếm xử lý thanh toán hiệu quả hơn.

Sự đột phá thực sự đến vào năm 2015 với Ethereum giới thiệu công nghệ hợp đồng thông minh. Hợp đồng thông minh là các chương trình dựa trên blockchain tự thực thi các nhiệm vụ phức tạp theo các điều kiện đã định sẵn, mà không cần trung gian. Sáng kiến này đã biến đổi các nền tảng tài chính phi tập trung (DeFi) và giúp các nhà phát triển dễ dàng ra mắt các loại tiền điện tử mới trên các mạng blockchain hiện có, từ đó thúc đẩy sự phát triển của altcoin một cách nhanh chóng.

Cách Altcoin Hoạt Động: Các Cơ Chế Đồng Thuận Đa Dạng

Trong khi tất cả altcoin đều dựa trên công nghệ blockchain để thực hiện các giao dịch ngang hàng, không phải tất cả đều sử dụng mô hình Proof-of-Work (PoW) của Bitcoin. Trong các hệ thống PoW, các nút mạng cạnh tranh giải các câu đố toán học phức tạp để xác thực giao dịch và nhận phần thưởng—đây là nền tảng của “khai thác crypto.”

Một số altcoin như Litecoin và Dogecoin (DOGE) vẫn sử dụng khai thác PoW. Tuy nhiên, nhiều altcoin hiện đại sử dụng các cơ chế đồng thuận thay thế. Proof-of-Stake (PoS) đã trở thành lựa chọn phổ biến, trong đó các validator “đặt cược” tiền điện tử trong các kho tiền ảo để xác minh giao dịch và nhận phần thưởng. Ethereum, Polkadot (DOT) và Solana (SOL) là những ví dụ tiêu biểu của altcoin PoS.

Thể loại altcoin bao gồm hai loại tài sản riêng biệt: coin và token. Coins là tiền điện tử được xây dựng trực tiếp vào giao thức của blockchain (như Litecoin). Tokens, ngược lại, là các ứng dụng được xây dựng trên các blockchain hiện có—ví dụ, LINK của Chainlink hoạt động trên mạng Ethereum chứ không phải blockchain riêng của nó. Dù thuật ngữ có thể gây hiểu nhầm, tokens vẫn được xem là altcoin vì chúng đại diện cho các lựa chọn thay thế cho Bitcoin.

Thị Trường Altcoin: Quy Mô và Đo Lường

Việc theo dõi chính xác số lượng altcoin tại bất kỳ thời điểm nào là thách thức, nhưng ước tính hiện tại cho thấy hệ sinh thái này có hơn 10.000 tài sản kỹ thuật số. Các nhà giao dịch theo dõi thị trường này thường sử dụng các nền tảng dữ liệu crypto để xem giá, khối lượng giao dịch và vốn hóa thị trường của hàng nghìn dự án.

Một công cụ đo lường khác là Ưu Thế của Bitcoin—tỷ lệ phần trăm giá trị thị trường tổng thể của tiền điện tử chiếm giữ bởi Bitcoin so với altcoin. Chỉ số này được tính bằng cách chia tổng vốn hóa thị trường của Bitcoin cho toàn bộ vốn hóa thị trường tiền điện tử, rồi nhân với 100. Ví dụ, nếu Bitcoin chiếm 550 tỷ đô la trong tổng thị trường crypto 1 nghìn tỷ đô la, thì Ưu Thế của Bitcoin là 55%.

Hiểu Rõ Rủi Ro của Altcoin: Những Điều Nhà Giao Dịch Cần Biết

Mỗi altcoin đều có câu chuyện riêng, đội ngũ phát triển và mục đích sử dụng riêng. Trong khi các altcoin đã được thiết lập, minh bạch và có hồ sơ thành tích rõ ràng thường mang rủi ro thấp hơn, ngành công nghiệp tiền điện tử vẫn chứa đựng nhiều dự án lừa đảo.

Công ty nghiên cứu Satis Group ghi nhận rằng 78% các đợt phát hành coin ban đầu (ICOs) trong đợt tăng giá năm 2017 là lừa đảo, khiến các nhà đầu tư mất trắng. Việc đánh giá kỹ lưỡng đội ngũ lãnh đạo, whitepaper kỹ thuật và uy tín cộng đồng của bất kỳ altcoin nào là điều cần thiết trước khi bỏ vốn.

Ngoài các rủi ro về lừa đảo, altcoin thường thể hiện biến động giá cao hơn Bitcoin. Các nghiên cứu cho thấy trong đợt tăng giá năm 2021, độ lệch chuẩn biến động giá hàng ngày của Bitcoin (3.98) thấp hơn nhiều so với Ethereum (6.8) và Dogecoin (7.4). Chỉ số biến động này đo lường mức độ dao động trung bình của giá so với xu hướng trung tâm của tài sản, cho thấy altcoin dễ bị biến động mạnh hơn.

Các rủi ro bổ sung bao gồm:

• Vấn đề thanh khoản thị trường: Các nhà giao dịch có thể gặp khó khăn khi bán các vị thế altcoin nhanh chóng hoặc với mức giá mong muốn do sổ lệnh mỏng
• Mô hình giao dịch không dự đoán được: Thị trường altcoin có thể thể hiện hành vi bất thường với mối tương quan hạn chế với các tài sản crypto đã được thiết lập
• Rủi ro pháp lý: Các hành động thực thi của chính phủ và thay đổi chính sách có thể ảnh hưởng mạnh đến giá trị altcoin

Nhà đầu tư tránh rủi ro nên cân nhắc kỹ xem độ biến động của altcoin có phù hợp với khả năng chịu đựng rủi ro của mình hay không.

Các Loại Altcoin Chính Thúc Đẩy Đổi Mới

Hệ sinh thái altcoin bao gồm nhiều ứng dụng và mục đích sử dụng đa dạng:

Stablecoin duy trì giá cố định bằng cách liên kết với các tài sản dự trữ như tiền pháp định hoặc kim loại quý. USDT và USDC là các stablecoin gắn với USD duy trì tỷ lệ 1:1 với Đô la Mỹ. Các nhà phát hành thường giữ dự trữ tiền mặt hoặc các khoản tương đương để đảm bảo giá trị. Mặc dù có độ biến động thấp hơn các altcoin khác, nhà giao dịch cần lưu ý rằng dự trữ stablecoin không có sự giám sát của chính phủ và không bắt buộc xác minh của bên thứ ba.

NFTs (Non-Fungible Tokens) gắn quyền sở hữu blockchain có thể xác minh đối với các tệp kỹ thuật số—hình ảnh, video, vật sưu tập hoặc vật phẩm trong game. Dù đã tồn tại từ năm 2014, NFTs mới thực sự nổi bật vào năm 2021 khi các người nổi tiếng quảng bá các NFT hình đại diện như CryptoPunks và Bored Ape Yacht Club.

Coin Thanh Toán tập trung vào các giao dịch ngang hàng trong thế giới thực. Các dự án như Bitcoin Cash (BCH) và Dash (DASH) hoạt động tương tự Bitcoin nhưng nhấn mạnh vào chi phí giao dịch thấp hơn và thời gian thanh toán nhanh hơn.

Security Token đại diện cho quyền sở hữu phân đoạn trong doanh nghiệp, quỹ ETF hoặc quỹ tín thác bất động sản. Khác với các altcoin khác, các nhà phát hành security token phải đăng ký với các cơ quan quản lý như SEC và chỉ niêm yết trên các sàn giao dịch được phê duyệt.

Privacy Coin giống như coin thanh toán nhưng che giấu lịch sử giao dịch bằng các phương pháp mã hóa tiên tiến. Monero (XMR) và ZCash (ZEC) che giấu dữ liệu người gửi, người nhận và số tiền giao dịch—một tính năng gây tranh cãi do bị chính phủ và cơ quan quản lý chú ý.

Exchange Coin do các nền tảng giao dịch tiền điện tử phát hành, mở khóa các lợi ích đặc biệt như giảm phí hoặc quyền bỏ phiếu cho người nắm giữ.

Meme Coin bắt nguồn từ các meme internet và văn hóa lan truyền. Hình ảnh “Doge” Shiba Inu năm 2013 đã sinh ra Dogecoin (DOGE) và Shiba Inu (SHIB), trở nên thành công bất ngờ dù bắt nguồn từ sự hài hước.

Governance Token trao quyền bỏ phiếu cho người nắm giữ về các thay đổi của giao thức và quyết định phát triển. Người nắm giữ token khóa tài sản của họ trong các hợp đồng thông minh để phê duyệt hoặc từ chối các đề xuất sửa đổi của các ứng dụng phi tập trung. Uniswap (UNI), Lido Finance (LDO) và Aave (AAVE) là những ví dụ tiêu biểu.

Các Altcoin Dẫn Đầu: Những Nhà Vô Địch Thị Trường

Thứ hạng của altcoin luôn thay đổi, nhưng một số dự án đã thiết lập vị trí dẫn đầu bền vững:

Ethereum (ETH) vẫn là đồng tiền điện tử lớn thứ hai về vốn hóa thị trường kể từ khi ra mắt năm 2015. Được sáng lập bởi lập trình viên Vitalik Buterin, Ethereum cung cấp nền tảng để các nhà phát triển xây dựng các ứng dụng phi tập trung (dApps) được vận hành bằng hợp đồng thông minh. Cơ sở hạ tầng này cho phép các ứng dụng hoạt động mà không cần trung gian doanh nghiệp hoặc sự giám sát tập trung.

Tether (USDT), ra đời năm 2014, là stablecoin USD lâu đời nhất và phổ biến nhất. Sự tồn tại lâu dài và khả năng hoạt động trên nhiều blockchain—Ethereum, Tron, Avalanche, và các nền tảng khác—đã giúp nó trở thành stablecoin được giao dịch nhiều nhất toàn cầu.

USD Coin (USDC) là stablecoin dự trữ khác gắn với USD, có sẵn trên các blockchain chính. Nhà phát hành duy trì minh bạch qua các báo cáo xác minh dự trữ định kỳ và hợp tác với các công ty kiểm toán độc lập.

Cuộc cách mạng altcoin phản ánh sự tiến hóa của tiền điện tử vượt ra ngoài tầm nhìn ban đầu của Bitcoin. Từ việc thúc đẩy tài chính phi tập trung đến tạo ra sự khan hiếm kỹ thuật số qua NFTs, altcoin tiếp tục mở rộng giới hạn của công nghệ blockchain có thể đạt được. Hiểu rõ cơ chế, phân loại và hồ sơ rủi ro của chúng giúp các nhà giao dịch tự tin hơn và tinh vi hơn khi tham gia vào hệ sinh thái năng động này.