Thị trường dự đoán có liên quan đến "sự thật" hay là nơi rửa tiền của giao dịch nội gián?

Tác giả: Thejaswini M A

Biên dịch: White Paper Blockchain

Mỗi khi dự đoán thị trường gặp tranh cãi, chúng ta luôn quanh quẩn với một câu hỏi mà chưa từng trực tiếp đặt ra: Liệu thị trường dự đoán có thực sự liên quan đến “sự thật” không?

Ở đây không phải là độ chính xác, không phải là tính hữu ích, cũng không phải là việc họ có đánh bại các cuộc thăm dò ý kiến, nhà báo hay dòng thời gian trên Twitter hay không. Mà là sự thật.

Thị trường dự đoán định giá cho các sự kiện chưa xảy ra. Chúng không phải là đưa tin về sự kiện thực tế, mà là phân bổ xác suất cho tương lai mở và đôi khi không thể dự đoán trước. Từ khi nào chúng ta bắt đầu xem những xác suất này như một dạng của sự thật?

Trong phần lớn thời gian của năm ngoái, thị trường dự đoán đã tận hưởng “chiến thắng về tốc độ”. Họ đã đánh bại các cuộc thăm dò, các tin tức chiến thắng, các chuyên gia mang bệnh và trình bày PPT. Trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ 2024, các nền tảng như Polymarket phản ánh thực tế vượt xa hầu hết các công cụ dự đoán chính thống. Thành công này đã tạo ra một câu chuyện: thị trường dự đoán không chỉ chính xác mà còn hợp lý — nó hội tụ các tín hiệu của sự thật trong sạch, trung thực hơn.

Rồi một tháng đã xảy ra.

Trên Polymarket xuất hiện một tài khoản mới, đặt cược khoảng 30.000 USD vào việc Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro sẽ từ chức trước cuối tháng. Thời điểm đó, giá thị trường cho rằng khả năng này cực kỳ thấp, cộng thêm các yếu tố khác. Trông có vẻ là một giao dịch tồi tệ.

Tuy nhiên, vài giờ sau, cảnh sát bắt giữ Maduro và đưa ông vào các cáo buộc hình sự tại New York. Tài khoản này đã chốt lời hơn 400.000 USD. Thị trường đã đúng. Và đó chính là vấn đề.

Về thị trường dự đoán, có một câu chuyện an ủi: Thị trường tập hợp các thông tin phân tán, mọi người dùng tiền để ủng hộ niềm tin của mình, giá cả cuối cùng dao động theo bằng chứng tích lũy, cộng đồng hướng về sự thật.

Câu chuyện này giả định một tiền đề: thông tin vào thị trường là công khai, ồn ào và mang tính xác suất. Ví dụ như hướng thăm dò ý kiến co lại, ứng viên phạm lỗi, bão đổi hướng. Nhưng “giao dịch Maduro” không giống như suy luận, nó trông giống như là nắm bắt đúng thời điểm chính xác.

Trong khoảnh khắc đó, thị trường dự đoán không còn là công cụ dự đoán thông minh nữa, mà biến thành một thứ khác: nơi mà, gần nguồn lợi, người đọc phân tích và đọc các kênh để chiến thắng.

Nếu thị trường chính xác, là vì ai đó nắm giữ thông tin mà tất cả người khác không thể có, thì thị trường không phải là phát hiện sự thật, mà là thương mại hóa “thông tin không rẻ”. Sự khác biệt này còn quan trọng hơn cả những gì ngành công nghiệp thừa nhận.

Độ chính xác có thể là một tín hiệu nguy hiểm

Những người ủng hộ thị trường dự đoán thường tranh luận: Nếu có giao dịch nội bộ, thị trường sẽ dao động sớm hơn, giúp người khác. “Giao dịch nội bộ thúc đẩy sự thật nhanh hơn”.

Lý thuyết này nghe có vẻ đẹp đẽ, nhưng trong thực tế lại sụp đổ vì lỗ hổng logic. Nếu một thị trường chính xác vì chứa đựng các thông tin rò rỉ về hoạt động quân sự, tình báo mật hoặc lịch trình nội bộ chính phủ, thì nó không còn là thị trường thông tin nữa, mà trở thành một nền tảng giao dịch bóng tối bí mật.

Việc thưởng cho phân tích tốt hơn và cơ hội gần quyền lực hơn, hai điều này về bản chất khác nhau. Thị trường mập mờ về giới hạn này cuối cùng sẽ thu hút sự chú ý của các cơ quan quản lý, không phải vì chúng không chính xác, mà vì chúng “quá chính xác” theo cách sai lệch.

Từ ngoại vi trở thành trung tâm

Vụ Maduro khiến người ta cảm thấy không yên tâm, không chỉ vì số tiền bồi thường, mà còn vì bối cảnh tăng trưởng bùng nổ của thị trường dự đoán. Thị trường dự đoán đã chuyển từ một trò chơi nhỏ ở ngoại vi thành một hệ sinh thái mà Wall Street bắt đầu coi trọng.

Khối lượng giao dịch tăng vọt: doanh thu hàng năm của các nền tảng như Kalshi và Polymarket đã đạt hàng tỷ USD. Chỉ riêng Kalshi trong năm 2025 đã xử lý gần 24 tỷ USD.

Cam kết vốn: các cổ đông của sàn giao dịch chứng khoán New York đã cung cấp cho Polymarket khoản chiến lược lên tới 2 tỷ USD, định giá công ty khoảng 9 tỷ USD. Điều này khiến Wall Street tin rằng các thị trường này có thể cạnh tranh với các sàn giao dịch truyền thống.

Cuộc chơi quản lý: các nghị sĩ như Rick Torres đã đề xuất dự luật nhằm cấm các nội bộ chính phủ giao dịch, lý do là những giao dịch này trông giống như “ăn cắp cơ hội” hơn, các nhà đầu tư không biết rõ.

“Trang phục Zelensky”: cảnh báo bị bỏ qua

Nếu vụ Maduro phơi bày vấn đề nội bộ, thì thị trường “vest Zelensky” lại phơi bày một vấn đề cốt lõi hơn.

Năm 2025, trên Polymarket có một cược: Tổng thống Ukraine Zelensky có mặc vest trước tháng 7 hay không. Giao dịch trị giá hàng trăm triệu USD. Trông như một trò đùa, nhưng lại biến thành một cuộc khủng hoảng quản trị.

Khi Zelensky xuất hiện trước công chúng, ông mặc áo khoác đen và quần dài do nhà thiết kế nổi tiếng thiết kế. Truyền thông gọi đó là vest, các chuyên gia thời trang gọi đó là vest. Nhưng Oracle Manhattan (máy móc) đã đặt cược “không”.

Bởi vì một số cá nhân nắm giữ lượng lớn Token đang đối mặt với rủi ro lớn về kết quả này, họ có đủ quyền bỏ phiếu để bắt buộc thực thi kết quả phù hợp lợi ích của họ. Sự thối rữa cho thấy chi phí của máy thấp hơn số tiền bồi thường.

Đây không phải là thất bại của khái niệm phi tập trung, mà là thất bại của cơ chế khuyến khích. Hệ thống hoạt động đúng theo thiết kế: lợi ích của các “hàng xóm” do quản trị con người điều hành phụ thuộc vào chi phí nói dối cao hay thấp. Trong trường hợp này, lợi ích của nói dối cao hơn.

Thị trường dự đoán không phát hiện ra sự thật, mà chỉ thực hiện “kết toán”.

Chúng ta đã sai khi xem những sự kiện này là “phiền toái của sự phát triển”. Chúng là kết quả tất yếu của sự kết hợp ba yếu tố: lợi ích tài chính, ngôn ngữ mơ hồ, và quản trị chưa rõ ràng.

Thị trường dự đoán không phát hiện ra sự thật, chúng chỉ thực hiện “kết toán”. Điều quan trọng không phải là phần lớn mọi người tin gì, mà là hệ thống quyết định điều gì được coi là “kết quả”. Điều này quyết định một điểm giao thoa giữa hình ảnh, quyền lực và tiền bạc. Khi liên quan đến số tiền lớn, điểm giao thoa này sẽ trở nên rất đông đúc.

Bỏ lớp vỏ giả dối

Chúng ta đã làm phức tạp hóa vấn đề này.

Thị trường dự đoán là nơi mọi người đầu tư vào các kết quả chưa xảy ra. Nếu sự kiện xảy ra như dự đoán, thì kiếm tiền; còn không thì mất tiền. Tất cả các lời lẽ khác chỉ là phần phụ sau đó.

Nó không trở nên cao cấp hơn vì giao diện gọn gàng hơn, xác suất rõ ràng hơn, hoạt động trên blockchain hay các nhà kinh tế quan tâm. Phần thưởng của bạn không phải vì bạn có tầm nhìn, mà vì bạn đã đặt cược đúng vào “chuyện sẽ xảy ra tiếp theo”.

Tôi nghĩ không cần thiết phải khăng khăng rằng hoạt động này là thiêng liêng. Gọi nó là “dự đoán” hay “phát hiện thông tin” cũng không thay đổi lý do bạn chấp nhận rủi ro hoặc gánh chịu rủi ro. Ở một mức độ nào đó, chúng ta dường như không muốn thừa nhận rằng mọi người chỉ đơn giản là muốn chơi cược vào tương lai.

Thực tế, chính “lớp vỏ giả” này mới là nguyên nhân gây khó khăn. Khi nền tảng tự xưng là “máy móc sự thật”, mỗi tranh cãi đều như một cuộc khủng hoảng tồn tại; còn nếu thừa nhận đây là một sản phẩm rủi ro cao, thì khi có tranh cãi về kết quả, nó chỉ là một cuộc tranh luận triệt để, chứ không phải khủng hoảng triết lý.

Kết luận

Tôi không phản đối dự đoán thị trường. Chúng là một trong những cách trung thực nhất để thể hiện niềm tin trong bất kỳ điều không chắc chắn nào. Chúng phản ánh tín hiệu bất an nhanh hơn các cuộc thăm dò ý kiến.

Nhưng chúng ta không nên giả vờ rằng chúng là thứ gì đó tiện lợi hơn thực tế. Chúng không phải là “động cơ nhận thức”, mà là công cụ tài chính liên quan đến các sự kiện trong tương lai.

Thừa nhận điều này còn giúp chúng trở nên mạnh mẽ hơn. Điều này giúp cho việc quản lý rõ ràng hơn, thiết kế đạo đức rõ ràng hơn và hợp lý hơn. Một khi bạn thừa nhận mình đang vận hành một sản phẩm cá cược, khi các hành vi cá cược xảy ra, bạn sẽ không còn cảm thấy ngạc nhiên nữa.