Bí mật thực sự của giao dịch: Đối xử thị trường như trò chơi điện tử chứ không phải chiến trường

Viết bài: Justin Werlein

Dịch: AididiaoJP, Foresight News

Tôi đã tham gia giao dịch được năm năm. Trong thời gian này, tôi đã kiếm được gần một triệu đô la Mỹ và mong đợi sẽ sớm vượt qua mốc này. Giao dịch là một trong những hành trình khó khăn nhất trong cuộc đời tôi cho đến nay, nó đã dạy tôi quá nhiều — về chính bản thân, về quyết định, về mối quan hệ với tiền bạc, về cách chịu áp lực, về cách giữ khoảng cách với thế giới.

Tôi viết những điều này không phải để gây ấn tượng với ai. Mà là vì, tôi thật sự mong muốn khi mới bắt đầu giao dịch, có ai đó đã nói với tôi những điều này. Có thể điều đó sẽ giúp tôi bớt vài năm chịu đựng, bớt vài lần phá tài khoản, ít những đêm không ngủ vì tự hỏi chính mình.

Sau vô số đau đớn, cuối cùng tôi đã bắt đầu đi đến thành công — và phương pháp, chính xác là trái ngược với những gì tôi từng nghĩ phải làm. Điều này liên quan đến nhiều khía cạnh: tâm lý giao dịch, chiến lược lợi thế, quản lý rủi ro. Nhưng thành thật mà nói, thứ thực sự thay đổi tất cả không phải là một chiến lược hay chỉ số nào đó, mà là một sự chuyển đổi căn bản về góc nhìn. Một sự chuyển hướng tinh thần, một sự tái định hình mối quan hệ của tôi với tiền bạc.

Hãy để tôi kể chi tiết.

Tính đặc thù của giao dịch

Giao dịch là một trong những nghề dễ bị hiểu lầm nhất, chủ yếu vì nó không phù hợp với định nghĩa “công việc” theo cách thông thường của đại chúng. Người ta thường nhầm tưởng rằng, hành động liên tục là tiến bộ. Nhưng trong giao dịch, thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Bạn làm ít hơn, kết quả thường sẽ tốt hơn.

Chỉ riêng quan niệm này đã đủ để khiến phần lớn người mới bắt đầu giao dịch lạc hướng. Họ đối xử với thị trường như cách họ đối xử với những việc khác: như khởi nghiệp, tập thể dục hay học kỹ năng — luôn nghĩ rằng “làm nhiều hơn” sẽ thành công. Trong các lĩnh vực khác, nỗ lực rõ ràng: thời gian bỏ ra, số lần lặp lại, trọng lượng nâng lên. Nhưng giao dịch không theo logic đó.

Thách thức thực sự là: trong giao dịch, 90% “công việc” là ngồi chờ đợi. Chờ những cơ hội giao dịch chất lượng cao rõ ràng xuất hiện, như thể chúng đang thì thầm với bạn: “Chính là bây giờ.” Điều này tạo ra một nghịch lý: bản năng của chúng ta nghĩ rằng, càng tìm kiếm nhiều, càng tìm thấy nhiều. Nhưng thực tế, càng tìm kiếm nhiều, bạn càng dễ rơi vào thất bại.

Tinh túy của ngành này không nằm ở việc tích lũy số lần giao dịch, mà ở việc có mục đích tích lũy các cơ hội chất lượng cao.

Vấn đề không chỉ là “giao dịch quá mức”, mà còn là tư duy sai lệch khiến người ta nghĩ rằng “làm nhiều sẽ có kết quả tốt”. Tôi hiểu rõ điều này, vì tôi từng như vậy. Tôi nghĩ chỉ cần cố gắng hơn, xem biểu đồ lâu hơn, nghiên cứu nhiều mô hình hơn là có thể giải mã thị trường. Nhưng con đường đó hoàn toàn không khả thi.

Thị trường không quan tâm đến sự cố gắng của bạn

Tôi thường thấy cảnh: các trader chăm chăm nhìn màn hình, không biết mệt mỏi quét biểu đồ, tin rằng chỉ cần cố gắng đủ, thị trường sẽ đáp lại. Nhưng càng ép buộc bản thân giao dịch, bạn càng dễ “thấy” cơ hội ở những nơi không có thật. Và thế là, các sai lầm điển hình liên tiếp xảy ra: sợ bỏ lỡ (FOMO), dùng đòn bẩy quá mức, theo đuổi các xu hướng không phù hợp với chiến lược của mình… Tất cả đều bắt nguồn từ một cảm xúc “phải làm gì đó”, chứ không phải kiên nhẫn chờ đợi thị trường tự mở ra.

Thị trường không quan tâm đến tham vọng của bạn. Nó không thưởng cho sự vất vả, chỉ thưởng cho ý định đúng đắn và sự kiên nhẫn.

Bạn có thể dành hàng giờ phân tích, chuẩn bị, cố gắng dự đoán từng biến động nhỏ. Nhưng khi thời điểm quan trọng đến, điều duy nhất quan trọng là: bạn có đúng thời điểm, đúng nơi, đúng tâm trạng hay không. Và điều này không thể ép buộc. Bạn không thể dùng sức mạnh để thành công trong thị trường. Những gì bạn có thể làm là học cách nhận biết khi nào nên hành động, và quan trọng hơn, khi nào không nên làm gì cả.

Đối với tôi, giao dịch bắt đầu từ đây, mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc hơn.

Tiền bạc là thứ thế tục. Khi bạn đuổi theo, cố gắng giữ chặt, hoặc ép buộc nó đến bên cạnh, nó sẽ chạy trốn. Giống như nắm nước trong tay, càng siết chặt, nước càng tràn ra.

Chúng ta phải hiểu rằng, để có sức mạnh thực sự trong cuộc sống, cần giữ một khoảng cách nhất định với thế tục. Nếu giá trị bản thân của tôi hoàn toàn dựa vào một giao dịch thắng lợi tiếp theo, một ngày kiếm tiền tiếp theo, thì tôi sẽ mãi mãi bị mắc kẹt trong vòng quay chuột. Tôi phải nhận thức rõ rằng: tôi cần thoát khỏi trò chơi này, vận hành từ một tầng ý thức cao hơn.

Xem giao dịch như chơi game

Trở thành một trader thành công bao gồm nhiều khía cạnh: tâm lý, có chiến lược lợi thế, và quản lý rủi ro chặt chẽ. Bạn thực sự cần có lợi thế thống kê trong thị trường. Nhưng đó là bài học tôi phải trả giá đắt: ngay cả khi có chiến lược hoàn hảo, người vận hành cũng có thể phá hỏng tất cả vì thực thi kém.

Vì vậy, tôi tin rằng, nuôi dưỡng góc nhìn đúng đắn về giao dịch mới là điều quan trọng nhất bạn có thể làm.

Bạn phải xem giao dịch như chơi trò chơi điện tử.

Hãy tưởng tượng một đứa trẻ về nhà sau giờ học, chơi “Call of Duty”. Nó ngồi ngoài màn hình, cầm bộ điều khiển, có thể tự do quyết định. Nó quan sát hành động của nhân vật trên màn hình, phản ứng lại, nhưng nó tách biệt khỏi nhân vật — nó là người điều khiển, không phải chiến binh xông pha.

Ngược lại, một người cảm thấy mình thực sự đang ở chiến trường. Mỗi viên đạn như bay về phía mình, mỗi lần “chết” như là kết thúc của chính mình.

Nhiều trader, giao dịch của họ và bản thân họ không có ranh giới rõ ràng. Họ chính là quyết định giao dịch của mình. Mỗi lệnh thắng thua đều trở thành một phần của danh tính: thắng thì nghĩ mình thông minh, giỏi giang, có giá trị; thua thì nghĩ mình ngu ngốc, vô dụng, là kẻ thất bại.

Nhưng để thành công dựa trên lợi thế chiến lược và sự vận hành của con người trong trò chơi này, bạn phải tách mình khỏi mỗi lần tăng giảm giá.

Làm thế nào?

Cảnh giác với “xác nhận hàng ngày”

Trước tiên, bạn phải hiểu rằng, để trở thành một trader liên tục có lợi nhuận, cần một quá trình. Không thể trong một đêm, một tuần, thậm chí đối với đa số người, không thể trong một năm.

Nếu bạn mong đợi mỗi ngày hoặc mỗi lệnh để xác nhận bản thân, bạn sẽ mãi mãi bị mắc kẹt. Bạn sẽ thực hiện những giao dịch không cần thiết, vì “cần cảm giác đã làm gì đó”, bạn sẽ ép mình vào thị trường, và tự gắn kết giá trị bản thân với lợi nhuận/lỗ của tài khoản — điều này cực kỳ nguy hiểm.

Nhiều trader mắc kẹt trong “chế độ sinh tồn”: cảm giác như đang trên một chiếc chuột chạy vô tận, làm một quyết định tốt, rồi một quyết định xấu, rồi lại tốt, lại xấu… rồi lùi lại hai bước, lặp đi lặp lại.

Khi một người liên tục nghĩ về những sai lầm cũ, những lần cháy tài khoản, làm sao họ có thể thành công? Họ chỉ nghĩ đến việc lấy lại vốn, chứng minh bản thân, hoặc tìm kiếm sự công nhận từ thị trường.

Tôi từng rơi vào trạng thái đó: đêm nằm không ngủ được, liên tục nghĩ về những giao dịch tồi tệ. Gánh nặng của thất bại đè nặng, như thể đó chính là định nghĩa của tôi. Cảm giác phải “kiếm lại tiền”, để tự khẳng định lại giá trị của mình.

Năng lượng đó — cảm giác tuyệt vọng, bám víu, sinh tồn — sẽ đầu độc mọi thứ. Khi bạn giao dịch trong trạng thái này, quyết định của bạn cũng bị méo mó: theo đuổi xu hướng, giao dịch trả đũa, gồng lỗ khi không cần thiết… Tất cả đều bắt nguồn từ nỗi sợ hãi, chứ không phải dựa trên niềm tin.

Sức mạnh của tha thứ, thay đổi tất cả

Chính vì vậy, “tha thứ” là yếu tố cực kỳ quan trọng trong giao dịch.

Tôi không đề cập đến kiểu “cảm giác tốt đẹp trừu tượng, hư ảo”. Tôi nói đến sự tha thứ thực sự: tha thứ cho tài khoản cháy, tha thứ cho những sai lầm ngu ngốc đã phạm phải, tha thứ cho những lúc cố tình phạm lỗi.

Bạn phải buông bỏ tất cả, hoàn toàn buông bỏ.

Mỗi ngày vào thị trường, hãy xem như một tờ giấy trắng. Một ngày mới, không bị ảnh hưởng bởi giao dịch hôm qua hay lợi nhuận/lỗ. Nếu bạn mang theo thua lỗ hôm qua vào hôm nay, thì đã thua trước khi bắt đầu. Nếu bạn mang theo bóng ma cháy tài khoản tháng trước vào tháng này, thì bạn không thực sự đang giao dịch, mà đang cố gắng chữa lành vết thương — trong khi thị trường không quan tâm đến vết thương của bạn.

Bạn phải là người quan sát trong giao dịch. Không bám vào quyết định của mình, nhưng có thể học hỏi từ đó. Giữ thái độ thản nhiên, đồng thời có mặt trong trận đấu; giữ tập trung, nhưng không tuyệt vọng.

Có một nguyên tắc tinh thần tôi đã mất nhiều năm để lĩnh hội: Phục tùng. Bạn phải phục tùng mong muốn kiểm soát kết quả, phục tùng sự đam mê tiền bạc. Bạn phải tin rằng, nếu kiên trì làm đúng trong thời gian dài, kết quả sẽ tự đến. Và bạn phải chấp nhận một cách bình thản rằng, kết quả sẽ đến khi nào, bằng cách nào.

Điều này rất khó, thực sự rất khó. Đặc biệt khi bạn đối mặt với áp lực hóa đơn hoặc muốn chứng minh điều gì đó. Nhưng đó là con đường duy nhất.

Nhật ký giao dịch: công cụ không thể thiếu

Đó là lý do tại sao viết nhật ký giao dịch lại quan trọng đến vậy.

Nó giúp bạn nhìn lại quá trình, tự hỏi: tại sao ban đầu tôi lại đưa ra quyết định đó? Tôi đã thấy gì? Tôi đã nghĩ gì? Thị trường phản ứng thế nào với ý tưởng của tôi?

Viết nhật ký giúp bạn tạo ra khoảng cách. Giúp bạn rút lui khỏi trò chơi, như huấn luyện viên xem lại video trận đấu. Bạn không còn là chiến binh trên chiến trường, mà là người chơi cầm điều khiển. Bạn có thể nhìn rõ bản chất quyết định của mình — đó chỉ là một nước đi trong trò chơi, chứ không phải phần mở rộng của chính tôi.

Nhật ký còn giúp bạn phát hiện ra các mô hình hành vi của chính mình. Không phải biểu đồ hình dạng, mà là các mô hình hành xử của bạn: có thể bạn luôn giao dịch quá mức vào thứ Hai, hoặc luôn trả đũa sau khi thua lỗ, hoặc luôn không thể nhịn trước khi cháy tài khoản… Bạn không thể thay đổi những thứ bạn không thấy, và nhật ký giúp bạn nhìn thấy chúng.

Cảm giác thiếu thốn và cảm giác thịnh vượng: hai tâm thái hoàn toàn khác biệt

Điều này khiến tôi nghĩ đến một nguyên lý thay đổi căn bản trong cách tôi giao dịch: hiểu rõ sự khác biệt giữa “cảm giác thiếu thốn” và “cảm giác thịnh vượng”.

Cảm giác thiếu thốn nói: Tôi phải thắng trong giao dịch này. Hôm nay tôi phải kiếm tiền. Tôi phải chứng minh mình không thất bại.

Cảm giác thịnh vượng nói: Thị trường luôn ở đó. Cơ hội luôn đến. Công việc của tôi là chờ đợi cơ hội đúng đắn.

Khi bạn giao dịch trong trạng thái thiếu thốn, bạn ở trong một tần số thấp, căng thẳng. Bạn tuyệt vọng, cố gắng nắm bắt. Và thị trường — như một tấm gương phản chiếu hành vi của con người tập thể — sẽ phản ứng theo cách đó. Bạn sẽ đưa ra quyết định tồi, thu hút kết quả xấu.

Khi bạn giao dịch trong trạng thái thịnh vượng, bạn tin tưởng, thư giãn, chờ đợi. Bạn hiểu rằng, tiền bạc chảy về phía rõ ràng, kỷ luật, chứ không phải tuyệt vọng, hỗn loạn.

Bạn phải làm cho ý chí của mình phù hợp với ý chí của thị trường. Tôi không thể ép thị trường theo ý mình. Trước tiên, tôi phải phản ứng với tín hiệu mà thị trường đưa ra. Điều này không phải là yếu đuối, mà là trí tuệ. Thị trường lớn hơn tôi, lớn hơn tất cả chúng ta. Nhiệm vụ của tôi không phải chinh phục nó, mà là hòa nhịp cùng nó.

Bạn thực sự đang theo đuổi điều gì?

Hãy nghĩ lại khi bạn phạm sai lầm trong giao dịch, bạn thực sự đang theo đuổi điều gì? Một cơ hội phù hợp với khung khổ rõ ràng của bạn, hay chỉ đơn thuần là “cảm giác kiếm tiền”?

Đây là câu hỏi cốt lõi: quá nhiều trader khi vào thị trường, vô thức mong muốn là “kiếm tiền”, còn mục tiêu thực sự nên là “xây dựng thói quen giao dịch tốt”. Tập trung vào thói quen, tiền bạc sẽ tự nhiên theo sau.

Một câu hỏi sâu hơn nữa: Tiền bạc, đối với bạn, thực sự tượng trưng cho điều gì?

Với một số người, tiền tượng trưng cho sự an toàn; với người khác, nó tượng trưng cho địa vị, tự do, hoặc là bằng chứng cho việc không thất bại. Dù nó tượng trưng điều gì, thì đó chính là thứ bạn thực sự theo đuổi trong giao dịch. Nếu mục tiêu đó gắn chặt với giá trị bản thân của bạn, quyết định của bạn sẽ phản ánh sự không an toàn đó.

Tôi phải dành nhiều thời gian để làm rõ mối quan hệ của mình với tiền bạc. Tôi phải hiểu rằng, tiền không tốt hay xấu, nó là trung tính, là một dạng năng lượng. Nó chảy về nơi chào đón nó, trốn khỏi nơi bị truy đuổi. Tôi phải học cách tách biệt giá trị của bản thân khỏi số dư tài khoản. Tôi phải phân chia “tôi là ai” và “tôi có gì”.

Khi tôi làm được điều này, việc giao dịch trở nên dễ dàng hơn nhiều. Bởi vì tôi không còn giao dịch để “cảm thấy tốt”, mà để dựa trên lợi thế chiến lược đã được xác nhận, và thực thi nó một cách nghiêm ngặt.

Chuyển đổi then chốt: từ kết quả sang quá trình

Bạn phải chuyển trọng tâm từ “kiếm tiền ngắn hạn” sang “phát triển thói quen vững chắc” dài hạn. Những thói quen này cuối cùng sẽ mang lại của cải vượt xa những gì bạn có thể đạt được bằng cách giao dịch cưỡng ép trong ngắn hạn.

Chìa khóa là hiểu rằng: thành công trong giao dịch không nằm ở việc bạn kiếm được bao nhiêu hôm nay, mà ở tính kỷ luật trong việc thực hiện chiến lược dài hạn. Hầu hết các trader rơi vào bẫy là liên kết cảm giác thỏa mãn với kết quả tiền bạc. Nhưng trong trò chơi này, tiền bạc chỉ là sản phẩm phụ. Bạn có thể may mắn kiếm tiền ngẫu nhiên. Nếu cảm giác thỏa mãn của bạn dựa vào những kết quả ngẫu nhiên đó, bạn đang tự đặt chân vào con đường thất bại.

Thành công thực sự trong giao dịch đến từ việc bạn lấy cảm hứng từ chính quá trình giao dịch — từ kỷ luật, kiên nhẫn, và khả năng ngồi yên, chờ đợi đúng thời điểm trong thị trường hỗn loạn.

Bạn càng ít giao dịch, mỗi lần giao dịch càng có mục đích rõ ràng. Khi bạn bắt đầu giảm số lần giao dịch, bạn sẽ dần hiểu rằng: mục tiêu của bạn không phải luôn luôn tương tác với thị trường, mà là giữ đủ kiên nhẫn và tỉnh táo để nhận diện và hành động khi thị trường thực sự xuất hiện cơ hội.

Kiên nhẫn không phải là thụ động

Thiếu kiên nhẫn là điểm yếu chết người của hầu hết trader. Cảm giác không thể ngồi yên, phải hành động ngay cả khi không có gì để làm, sẽ liên tục xói mòn vốn của bạn — cả về tài chính lẫn tinh thần.

Kiên nhẫn trong giao dịch không phải là ngồi yên chờ đợi thị trường thay đổi. Nó là chủ động không làm gì khi không cần thiết. Là nhận thức rõ cảm xúc của mình đang cố gắng chiếm lấy, tiếng nói trong đầu thúc giục hành động bốc đồng, rồi dừng lại để phân tích: quyết định này có phù hợp với chiến lược của tôi không?

Khi bạn thoát khỏi nhu cầu “phải liên tục hành động”, bạn sẽ có một sức mạnh khác biệt. Bạn sẽ không còn cố thuyết phục bản thân chấp nhận một lệnh trung bình tầm thường nữa. Thay vào đó, bạn sẽ chờ đợi cơ hội phù hợp, phù hợp với chiến lược của bạn, khiến bạn tự tin như thể thị trường đang gọi tên bạn.

Chính những cơ hội này sẽ giúp bạn đạt thành công lâu dài.

Bản chất cuối cùng

Tóm lại, mọi thứ đều quy về: ngừng giao dịch để kiếm tiền, bắt đầu giao dịch để phát triển thói quen tốt. Ngừng chạy theo kết quả, bắt đầu bình tĩnh tiến tới. Chuyển sự chú ý từ kết quả sang quá trình.

Mỗi lần ngồi xuống để giao dịch, hãy nhắc nhở bản thân về tầm nhìn dài hạn đó: bạn không đến để kiếm một khoản nhanh hôm nay. Bạn đến để xây dựng một hệ thống giao dịch có thể hỗ trợ bạn trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.

Ít là nhiều. Giao dịch càng ít, chất lượng càng cao. Quyết định càng ít, rõ ràng càng nhiều.

Thị trường luôn ở đó, nhưng nếu bạn cứ mãi đuổi theo những cơ hội không tồn tại, vốn của bạn sẽ không mãi đồng hành cùng bạn. Hãy rèn luyện, trân trọng kỷ luật hơn là đồng đô la. Thành công không nằm ở việc bạn luôn có mặt trên thị trường, mà ở chỗ, đúng thời điểm quan trọng nhất, bạn đang ở trong giao dịch đúng đắn.

Khi bạn cảm thấy “nỗ lực” của mình ít nhất, đó chính là lúc bạn thành công nhất.

Hãy tha thứ cho những sai lầm trong quá khứ. Bắt đầu mỗi ngày với trạng thái mới mẻ. Hãy là người chơi cầm điều khiển, chứ không phải chiến binh trên chiến trường. Đồng bộ ý chí của bạn với nhịp điệu của thị trường. Xử lý tốt mối quan hệ với tiền bạc. Hiểu rằng, bạn không phải là lợi nhuận hay thua lỗ của mình.

Và nhớ rằng: bạn không thể ép thị trường cho ra thứ bạn muốn. Bạn chỉ có thể phản ứng với những cơ hội mà nó mang lại. Phục tùng kết quả, tin tưởng quá trình, để mọi thứ tự nhiên diễn ra.

Đây chính là trò chơi của giao dịch. Đó là những gì tôi đã đúc kết sau năm năm và vô số đau đớn.

Giờ đây, đến lượt bạn học hỏi — hy vọng bạn sẽ học nhanh hơn tôi.