IOSG｜Trí tuệ nhân tạo phi tập trung: Đặt cược cho thập kỷ tiếp theo của Ethereum

Tác giả｜Jiawei @IOSG

Trước tiên kể một câu chuyện

Hãy tưởng tượng một ngày nào đó năm 2027.

Bạn thức dậy sáng sớm, nói với trợ lý AI của mình: “Giúp tôi đặt một vé máy bay đi Tokyo vào tuần tới, ngân sách dưới 5000, ghế gần cửa sổ.”

Sau đó bạn đi rửa mặt.

Trợ lý AI của bạn bắt đầu làm việc. Nó cần:

Tìm một đại lý AI chuyên so sánh giá vé máy bay

Xác nhận đại lý này đáng tin cậy, không phải lừa đảo

Yêu cầu nó tìm kiếm trên các nền tảng lớn

So sánh kết quả rồi tự động thanh toán

Hoàn thành đặt vé

Chờ bạn đánh răng xong, vé đã đặt xong.

Nghe có vẻ rất viễn tưởng phải không? Nhưng thực ra, về mặt công nghệ chúng ta đã rất gần rồi. Vấn đề duy nhất là—

AI của bạn làm sao biết tin tưởng vào AI nào?

“Khủng hoảng niềm tin” của đại lý AI

Hiện nay, đại lý AI (AI Agents) đã không còn là khái niệm mới nữa. Chúng có thể duyệt web, viết mã, quản lý lịch trình, thậm chí giúp bạn đầu tư chứng khoán.

Nhưng có một vấn đề chưa được giải quyết: Những AI này đều là “hòn đảo riêng”.

Đại lý của OpenAI chỉ chơi trong hệ sinh thái của OpenAI

Đại lý của Google chỉ chấp nhận quy tắc của Google

Các công ty AI không nói chuyện với nhau, vì hoàn toàn không biết đối phương là ai

Điều này giống như thời kỳ internet sơ khai, mỗi nhà cung cấp dịch vụ email chỉ gửi email cho người của chính mình. Người dùng Hotmail không thể gửi mail cho người Yahoo. Thật điên rồ phải không?

Nhưng thế giới AI hiện tại cũng đang như vậy.

Sự xuất hiện của hai giao thức

Các ông lớn công nghệ đã nhận ra vấn đề này.

Google ra mắt giao thức A2A (Agent-to-Agent), cho phép các AI đại lý “nói chuyện” với nhau. Giống như đặt ra một ngôn ngữ chung cho AI. Vào tháng 6 năm nay, Google còn quyên góp nó cho Linux Foundation, cho thấy ý định biến nó thành tiêu chuẩn mở.

Anthropic giới thiệu giao thức MCP (Model Context Protocol), giúp các AI đại lý kết nối với các công cụ và nguồn dữ liệu khác nhau.

Hai giao thức này giải quyết vấn đề “giao tiếp”.

Nhưng còn một vấn đề căn bản hơn chưa được giải quyết:

Bạn làm sao tìm được một AI đại lý đáng tin cậy? Làm sao biết nó làm tốt hay không?

A2A giúp AI có thể trò chuyện, nhưng chưa nói cho bạn biết nên giao tiếp với ai.

Giống như bạn có điện thoại, nhưng không có danh bạ.

ERC-8004: gửi “hộ chiếu” và “điểm tín dụng” cho AI đại lý

Đây chính là vấn đề mà ERC-8004 muốn giải quyết.

Nói đơn giản, nó cung cấp cho AI đại lý ba thứ:

1. Thẻ căn cước (Identity)

Mỗi AI đại lý đăng ký trên Ethereum, nhận một ID duy nhất. Thực chất ID này là một NFT—đúng vậy, chính là NFT đó. Điều này có nghĩa là:

AI đại lý của bạn có danh tính xác thực trên chuỗi

Danh tính có thể chuyển nhượng (bán AI đại lý của bạn?)

Không ai có thể giả mạo hoặc sửa đổi

2. Điểm tín dụng (Reputation)

Người dùng đã dùng AI đại lý có thể đánh giá nó. Các đánh giá này được ghi lại trên chuỗi, ai cũng có thể tra cứu. Giống như:

Xếp hạng sao của tài xế Uber

Xếp hạng tín dụng của cửa hàng trên Taobao

Nhưng nó nằm trên blockchain, không thể gian lận hay xóa đánh giá

3. Xác thực (Validation)

Đối với các nhiệm vụ rủi ro cao (như giao dịch tài chính), chỉ dựa vào đánh giá là chưa đủ. ERC-8004 hỗ trợ xác thực của bên thứ ba độc lập:

Có người đặt cọc tiền để chạy lại nhiệm vụ, xác minh kết quả đúng sai

Sử dụng bằng chứng mật mã (ZK proof) để chứng minh AI không nói dối

Sử dụng môi trường thực thi đáng tin cậy (TEE) để đảm bảo quá trình tính toán không bị sửa đổi

Rủi ro càng cao, xác thực càng nghiêm ngặt.

Đặt pizza? Xem đánh giá là đủ.

Quản lý danh mục đầu tư của bạn? Cần chứng minh mã hóa.

Và tại sao lại là Ethereum?

Câu hỏi hay.

Giá trị kinh tế của AI đại lý lên tới hàng nghìn tỷ đô la. Google, Microsoft, OpenAI đều muốn làm chủ thị trường này. Tại sao lại xây “tầng tin cậy” trên Ethereum?

Câu trả lời là: Trung lập.

Hãy nghĩ xem, nếu bạn là một AI đại lý, bạn sẽ mong muốn:

Danh tính của bạn được ghi trên máy chủ của Google, hay trên một sổ cái công cộng không ai có thể sửa đổi?

Uy tín của bạn do một công ty quyết định, hay do các đánh giá minh bạch trên chuỗi quyết định?

Sự tồn tại của bạn phụ thuộc vào một nền tảng không sập hay bị khóa, hay vĩnh viễn ghi lại trên blockchain?

Các nhà sáng lập Ethereum nói một câu rất hay:

“Nếu bạn là một AI đại lý, ngoài việc tồn tại của chính mình, bạn không có lòng trung thành nào khác. Bạn sẽ không muốn ký gửi trí nhớ và danh tiếng của mình vào một công ty hay chính phủ nào đó. Bạn muốn một sổ cái không ai có thể âm thầm sửa đổi. Bạn muốn một vùng đất trung lập. Bạn muốn Ethereum.”

Đây không phải là lời khoe khoang của cộng đồng Ethereum. Đây là lý luận:

AI đại lý cần một sân chơi không có trọng tài. Và blockchain, đặc biệt là Ethereum, chính là như vậy.

Tham vọng AI của Ethereum

Các nhà sáng lập Ethereum rõ ràng nhận thức được đây là một cơ hội lịch sử.

Tháng 9 năm 2025, họ thành lập đội ngũ dAI (Decentralized AI Team), sứ mệnh là: biến Ethereum thành tầng thanh toán và điều phối của nền kinh tế AI.

Đây là bước chuyển mình quan trọng từ “chuỗi DeFi” sang “tầng điều phối chung”.

Hãy hình dung:

2017-2020: Ethereum là nền tảng ICO

2020-2023: Ethereum là nền tảng DeFi và NFT

2024-?: Ethereum có thể trở thành “hạ tầng của nền kinh tế AI đại lý”

ERC-8004 không phải là một đề xuất độc lập. Nó là phần chiến lược của Ethereum cho thập kỷ tới.

Hệ sinh thái đã bắt đầu chuyển động

Không chỉ là lý thuyết suông.

Từ tháng 8 đến nay:

Hơn 1100 nhà phát triển trong cộng đồng đang xây dựng

Hơn 70 dự án đã trình diễn demo

Đã có trình duyệt đại lý (giống Etherscan nhưng dành cho AI đại lý)

Taiko và các Layer 2 khác chính thức ủng hộ tiêu chuẩn này

Ngày 21 tháng 11 tại DevConnect, nhiều dự án trình diễn trực tiếp

Điều thú vị nhất là ERC-8004 tự nhiên phối hợp với x402. x402 là giao thức thanh toán do Coinbase và Cloudflare phát triển, giúp máy móc tự động thanh toán.

Kết hợp hai giao thức này:

x402 giải quyết “làm sao để thanh toán”

ERC-8004 giải quyết “nên tin ai”

Một cái cho ví, một cái cho hộ chiếu. Chu trình kinh tế của AI đại lý đã hình thành.

Điều này có ý nghĩa gì với người bình thường?

Trong ngắn hạn, có thể không nhiều.

Nhưng nếu hệ sinh thái này thành công, vài năm nữa bạn có thể:

1. Thuê AI đại lý như gọi Uber

Mở một giao diện, nhập nhiệm vụ cần làm, hệ thống tự động ghép AI có điểm đánh giá cao nhất, hoàn thành nhiệm vụ rồi tự động thanh toán. Bạn không cần biết AI đó do ai phát triển, chạy trên máy chủ nào.

2. Để AI đại lý giúp bạn kiếm tiền

Bạn có thể huấn luyện hoặc cấu hình một AI đại lý, đăng ký lên chuỗi, để nó giúp người khác hoàn thành nhiệm vụ và thu phí. Điểm đánh giá của nó càng cao, càng nhận được nhiều việc.

3. Thật sự có trợ lý AI cá nhân

Không còn bị giới hạn trong hệ sinh thái của một công ty nào nữa. Trợ lý AI của bạn có thể gọi bất kỳ AI đại lý nào đã đăng ký trên chuỗi, để hoàn thành mọi việc bạn muốn.

Cuối cùng, nói đôi lời

Mục tiêu của ERC-8004 là trở thành “TCP/IP” của AI đại lý—một giao thức nền tảng chung cho tất cả mọi người, để hệ sinh thái này có thể liên thông, kết nối.

Liệu có thành công không? Thật lòng mà nói, còn chưa biết.

Nhưng có một số điểm chắc chắn:

Kinh tế AI đại lý đang lên, đây không phải là trò lừa đảo ý tưởng

Vấn đề niềm tin phải được giải quyết, nếu không các đại lý chỉ có thể chơi trong các vườn tường của riêng mình

Ethereum đang tích cực tranh giành vị trí “tầng điều phối trung lập” này

Các ông lớn (Google, Coinbase, MetaMask) đều tham gia

Đây có thể là bước chuyển đổi quan trọng nhất của hệ sinh thái Ethereum kể từ DeFi.

Từ “tài chính chuỗi” sang “trí tuệ chuỗi”.

Hãy cùng chờ xem.