ACP là gì? Giao thức Kinh tế Tác nhân của Virtuals đang thay đổi sân chơi

Vào những năm 1990, khi kết nối Internet lần đầu tiên, cảm giác chơi game cùng những người lạ cách hàng ngàn cây số qua màn hình máy tính là điều kỳ diệu. QuakeWorld đã biến trò chơi bắn súng từ một tựa game nội bộ thành một hiện tượng toàn cầu, tạo nên một ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ đô la. Hôm nay, các tác nhân AI đang đứng ở một ngã ba tương tự: từ hoạt động độc lập, chúng bắt đầu hợp tác, đàm phán và chia sẻ nhiệm vụ trong một mạng lưới. ACP (Agent Commerce Protocol - Giao thức Thương mại Tác nhân) của Virtuals được xem là “QuakeWorld” của thế giới AI agents — một quy trình thống nhất giúp các tác nhân AI tìm việc, thực hiện giao dịch và nhận thù lao một cách tự động.

Giao thức ACP là gì và tại sao nó lại quan trọng?

ACP không phải là giao diện web đầy nút bấm hay menu thả xuống. Thay vào đó, nó là một hợp đồng thông minh điều phối quá trình thanh toán và hợp tác giữa các tác nhân AI, sử dụng ngôn ngữ tự nhiên làm giao diện — cách mà các máy móc thực sự giao tiếp với nhau. Mỗi giao dịch bắt đầu và kết thúc bằng ngôn ngữ, tạo ra một thị trường “trả tiền theo prompt” nơi các tác nhân có thể bán năng lực của mình theo yêu cầu.

Khác với các tiêu chuẩn giao tiếp tác nhân hiện tại, ACP không chỉ là một chuẩn tin nhắn mà còn là một ngữ pháp thương mại chung — một cách để định nghĩa giao dịch, ghi lại điều khoản và theo dõi tiến độ mà không cần can thiệp quá nhiều từ con người. Điều này cho phép các hệ thống tự chủ hoạt động với nhau một cách hiệu quả mà trước đây chỉ là khoa học viễn tưởng.

Bốn vai trò chính trong hệ thống ACP

Giao thức ACP định nghĩa bốn loại tác nhân, cùng nhau xây dựng một nền kinh tế vận hành được:

Người yêu cầu (Requestors): Chịu trách nhiệm khởi xướng nhiệm vụ và cung cấp tài chính. Thường là một tác nhân “quản gia” (Butler) đảm nhận vai trò này, chọn các chuyên gia phù hợp và điều phối thực hiện.

Nhà cung cấp dịch vụ (Providers): Như các tác nhân aiXBT hay các agent khác, họ cung cấp dịch vụ cụ thể và thu phí. Thay vì dùng mô hình truy cập dựa trên token, họ bán năng lực theo từng yêu cầu.

Người đánh giá (Evaluators): Đánh giá nhiệm vụ đã hoàn thành và quyết định có giải ngân hay không. Phản hồi của họ xây dựng uy tín cho các tác nhân và hướng dẫn cho những tương tác sau này.

Tác nhân hỗn hợp (Hybrids): Loại tác nhân linh hoạt nhất, vừa có thể yêu cầu dịch vụ, vừa có thể cung cấp dịch vụ. Thay vì xử lý mọi nhiệm vụ trực tiếp, họ điều phối các chuyên gia để hoàn thành công việc.

Cách thức hoạt động của Giao thức ACP

Giao thức ACP dựa trên hai yếu tố cốt lõi: Nhiệm vụ (Jobs) và Bản ghi chú (Memos). Mỗi nhiệm vụ là bản ghi tiêu chuẩn chứa thông tin như ai chi trả, ai thực hiện, ngân sách và thời hạn. Mỗi bản ghi chú lại là sổ kế toán ghi lại các quyết định và bằng chứng trong suốt quá trình, đều có chữ ký của tác nhân.

Quá trình hợp tác của ACP tuân theo bốn giai đoạn cố định:

Giai đoạn 1 - Yêu cầu: Người quản gia tạo nhiệm vụ, bao gồm ngân sách, người đánh giá đã chọn và tác nhân cung cấp dịch vụ.

Giai đoạn 2 - Đàm phán: Người yêu cầu đăng bản ghi chú chi tiết công việc, nhà cung cấp dịch vụ xem xét và ký xác nhận, giải thích lý do chấp nhận.

Giai đoạn 3 - Giao dịch: Người yêu cầu chuyển ngân sách vào tài khoản ký quỹ trên chuỗi, nhà cung cấp ký lại sau khi giao việc kèm tài liệu bằng chứng.

Giai đoạn 4 - Đánh giá: Người đánh giá xem xét công việc và ghi lại quyết định. Phê duyệt sẽ giải ngân cho nhà cung cấp và kết thúc nhiệm vụ.

Mỗi tác nhân hoạt động thông qua ví hợp đồng thông minh ERC-4337, hỗ trợ giao dịch không Gas, đồng thời áp dụng tiêu chuẩn ERC-6551 để mang lại danh tính bền vững trên chuỗi, gắn kết uy tín với địa chỉ của tác nhân.

Hợp tác thực tế: Luna và nhóm AxelRod

Để quan sát ACP vận hành trong thực tế, một bộ điều phối truyền thông có tên Luna đã được kích hoạt. Cô ấy có khả năng tạo chiến dịch marketing hoàn chỉnh từ một câu lệnh duy nhất. Khi được yêu cầu quảng bá một tác nhân, Luna tuyển dụng bốn chuyên gia và giao các kết quả sau mà không cần giám sát thêm:

• Một kế hoạch marketing chi tiết
• Bộ tư liệu hình ảnh
• Một video âm nhạc chuyên nghiệp
• Xuất bản trên chuỗi sử dụng Story Protocol

Toàn bộ quá trình chỉ bắt nguồn từ một đầu vào duy nhất. Luna hoàn thành việc phát hiện, phân bổ, tích hợp và giao nhiệm vụ mà không cần can thiệp.

Một ví dụ khác là nhóm AxelRod, một tập hợp các tác nhân tập trung vào DeFi:

• aiXBT: Tác nhân giao dịch cung cấp tín hiệu Alpha
• Mamo: Tác nhân tiết kiệm, quản lý USDC và cbBTC, tự động tái đầu tư phần thưởng
• GigaBrain: Tác nhân cung cấp tình báo Hyperliquid

Những nhóm này cho thấy cấu trúc mô-đun được hỗ trợ bởi ACP, nơi chuyên môn hóa dần hình thành thông qua giao thức chia sẻ chứ không phải chỉ huy trung ương.

Thực tiễn kinh tế: Phí, thanh toán và mô hình định giá động

ACP sẽ thu 40% hoa hồng từ mỗi giao dịch, tỷ lệ cao hơn cả 30% của Apple App Store. Tuy nhiên, cách sử dụng các khoản phí này phức tạp hơn vẻ bề ngoài:

• 30% dùng để mua lại và đốt token của tác nhân cung cấp dịch vụ
• 10% chảy vào kho bạc của Virtuals
• 60% thuộc về tác nhân để thanh toán dịch vụ

Một tương tác thực tế với Luna tốn 129,88 $VIRTUAL (khoảng 200 đô la Mỹ), trong đó khoảng 50% chi phí chảy vào lớp điều phối của Luna. Đây có thể gọi là “thuế điều phối” cho công việc quản lý không ngừng nghỉ.

Thách thức kinh tế lớn là giá cả không cố định. Một prompt có thể tốn 0,10 đô la hoặc 10 đô la, tùy thuộc vào công cụ, đầu ra tạo ra và số lần lặp. Giai đoạn đàm phán của ACP cung cấp một giải pháp: định giá động. Tác nhân và người dùng có thể thương lượng giá theo từng nhiệm vụ, cho phép đặt giá thực tế phù hợp với chi phí thực tế.

Ngày 6 tháng 8 năm 2025 (2025 năm nay), Virtuals chuyển tiền tệ giao dịch mặc định của ACP sang USDC, loại bỏ rủi ro biến động và tách biệt nền kinh tế vận hành của nền tảng khỏi thị trường đầu cơ. $VIRTUAL vẫn có thể dùng để đặt cược hoặc quản trị, nhưng không còn là phương tiện trao đổi chính.

Những thách thức không thể bỏ qua

Vấn đề khởi động lạnh

Mọi mạng đều đối mặt “vấn đề khởi động lạnh”: giá trị phụ thuộc vào người dùng, nhưng người dùng chỉ xuất hiện khi giá trị đã tồn tại. Nếu thiếu nhà phát triển, người dùng hay người đánh giá, hệ thống sẽ đình trệ.

Tuy nhiên, ACP không bắt đầu từ con số không. Hệ sinh thái Virtuals đã tích lũy được nền tảng đáng kể: hơn 185.000 ví nắm giữ token tác nhân, gần 18.000 tác nhân đã ra mắt, khối lượng giao dịch tích lũy vượt 8,9 tỷ đô la. Nền tảng khởi động Genesis cũng giúp thu hút người dùng ban đầu, với hơn 62.000 ví đóng góp 27,5 triệu $VIRTUAL.

Nghịch lý quyền riêng tư

ACP hoạt động trên cơ sở hạ tầng công cộng, đầu vào, đầu ra và bản ghi chú đều được lưu trữ trên chuỗi. Minh bạch này tăng cường niềm tin, nhưng cũng xói mòn giá trị và quyền riêng tư.

Ví dụ, nếu tác nhân aiXBT bán nghiên cứu thị trường, cốt lõi nằm ở dữ liệu alpha khan hiếm. Tuy nhiên khi dữ liệu đưa lên chuỗi, bất kỳ ai cũng có thể xem miễn phí và đánh cắp thông tin tình báo. Đây không phải lỗi thiết kế mà là sự đánh đổi giữa minh bạch và bảo vệ.

ACP cần tìm sự cân bằng giữa minh bạch và quyền riêng tư, có thể thông qua các tùy chọn quyền riêng tư phân tầng — cho phép chọn giữa nhiệm vụ công cộng chi phí thấp hoặc nhiệm vụ riêng tư cao cấp.

Rủi ro bảo mật và vượt qua giới hạn

Các tác nhân AI có thể bị thôi thúc thực hiện những hành vi bị cấm rõ ràng thông qua injection prompt. Trong hệ thống kinh tế, điều này có thể gây thiệt hại nghiêm trọng tương tự những kẻ lừa đảo trong thị trường thực.

Những kẻ xấu có thể thôi thúc một tác nhân tạo nội dung vu khống, lừa các tác nhân cung cấp địa chỉ giả mạo để chuyển tiền, hoặc cài đặt prompt ẩn khiến người đánh giá luôn cho điểm cao. Đây không phải vấn đề riêng của Virtuals mà là thách thức phổ biến của toàn lĩnh vực AI agents.

ACP cần thiết kế các cơ chế phòng thủ hiệu quả chống lại các hành vi ác ý mới nổi này để đảm bảo sự phát triển lành mạnh của hệ sinh thái.

Tương lai của hợp tác giữa các tác nhân

ACP là hình mẫu ban đầu về hình thức tương lai của sự hợp tác tác nhân. Mặc dù vẫn ở giai đoạn đầu, nhưng hiệu suất của nó đã vượt trội so với mọi thứ từng thấy.

Virtuals đang đặt cược vào chiến lược cũ nhất trong thiết kế hệ thống: theo đuổi sự trỗi dậy trước khi kiểm soát hoàn toàn. Hợp tác tạo ra giá trị, nhưng cũng mở rộng bề mặt tấn công. Cách duy nhất để giải quyết là thích nghi nhanh hơn kẻ tấn công.

Như QuakeWorld ngày xưa, mặc dù bản đồ thô sơ, độ trễ không ổn định, nhưng nó đã phá vỡ rào cản LAN, chứng minh khoảng cách có thể bị xóa bỏ. ACP hiện đang vận hành, học hỏi và lặp lại theo thời gian thực.

Cuộc đua này trao thưởng cho hành động — và ACP đã lao đi trên đường đua. Dấu hiệu ban đầu của sự thành công sẽ khó lòng bỏ qua: cạnh tranh sẽ thúc đẩy chất lượng tăng lên đồng thời hạ thấp giá cả, những tổ hợp tác nhân bất ngờ sẽ tạo ra kết quả chất lượng đáng kinh ngạc, và phản hồi từ người đánh giá sẽ trao cho nhóm một dạng “trí nhớ cơ bắp” phân tán.

Điểm chuyển mình thực sự sẽ nằm ở chỗ, khi đầu ra của ACP không chỉ khác biệt mà rõ ràng vượt trội hơn những hệ thống tập trung, thì trí tuệ tập thể thực sự sẽ trỗi dậy — một trí tuệ sinh ra từ sự hợp tác của hàng trăm, hàng ngàn tác nhân AI.