Rào cản ẩn trong thị trường tiền điện tử: Tại sao thiếu thanh khoản lại quyết định hơn là biến động

Các vấn đề thực sự cản trở sự phát triển của thị trường tiền điện tử là gì? Trong khi nhiều bên liên quan trong ngành đã đổ lỗi cho biến động giá (volatility), theo phân tích của các nhà tạo lập thị trường lớn như Auros, rào cản thực sự nằm ở việc thiếu thanh khoản. Hiểu rõ sự khác biệt này là chìa khóa để thúc đẩy sự gia nhập của các nhà đầu tư tổ chức và sự trưởng thành của thị trường.

Thực tế về thiếu thanh khoản mà các nhà đầu tư tổ chức phải đối mặt

Các tín hiệu từ phố Wall về việc dòng vốn tổ chức muốn tham gia vào thị trường tài sản kỹ thuật số đã nhiều lần được truyền đạt. Tuy nhiên, những nút thắt cản trở thực sự không chỉ là sự không chắc chắn của thị trường. Ngược lại, vấn đề cốt lõi là cấu trúc của thị trường thiếu khả năng hấp thụ vốn lớn từ các nhà đầu tư tổ chức.

Theo lời của ông Jason Atkins từ Auros, “Dù các nhà đầu tư tổ chức muốn tham gia, nhưng nếu không có cách để thực hiện điều đó, thì cũng vô nghĩa.” Nói cách khác, thị trường không thể đón nhận thêm nhiều nhà đầu tư nếu không có đủ “chỗ ngồi”.

Thiếu thanh khoản trong thị trường tài sản kỹ thuật số không phải do sự giảm sút quan tâm của nhà đầu tư, mà xuất phát từ các vấn đề cấu trúc sâu xa hơn. Các sự kiện giảm đòn bẩy lớn (như vụ sụp đổ tháng 10 năm 2025) đã khiến nhiều giao dịch đòn bẩy và các trader bị loại bỏ khỏi thị trường một cách đột ngột. Kết quả là, nguồn cung cấp thanh khoản từ các nhà cung cấp dịch vụ đã co lại nhanh chóng, khiến thị trường mất đi các người mua và người bán đủ lớn để duy trì sự ổn định.

Hiểu sự khác biệt giữa volatility và thanh khoản

Có một sự phân biệt quan trọng cần làm rõ. Volatility (biến động giá dữ dội) và thiếu thanh khoản (thiếu đối tác giao dịch) thường bị nhầm lẫn, nhưng thực chất là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.

Theo ông Atkins, volatility không trực tiếp khiến các nhà đầu tư lớn tránh xa thị trường. Vấn đề xuất hiện khi volatility kết hợp với thị trường thiếu thanh khoản. Trong thị trường ít thanh khoản, việc tận dụng biến động giá trở nên khó khăn. Bởi vì, không có đối tác để hedge (phòng ngừa rủi ro), việc thanh lý các vị thế hoặc bán tài sản gặp nhiều khó khăn.

Cơ chế này ảnh hưởng nặng nề hơn đối với các nhà đầu tư tổ chức so với nhà đầu tư cá nhân. Nhà đầu tư cá nhân có thể linh hoạt hơn với số vốn nhỏ, còn các nhà đầu tư tổ chức hoạt động dưới các chỉ thị vận hành nghiêm ngặt nhằm bảo vệ vốn. Đối với các tổ chức quản lý khối tài sản khổng lồ, mục tiêu không chỉ là tối đa hóa lợi nhuận, mà còn là bảo vệ vốn. Trong thị trường thiếu thanh khoản, nguyên tắc này càng trở nên khó thực hiện.

Chu kỳ giảm đòn bẩy và vòng xoáy tiêu cực

Để hiểu cách thức giảm thanh khoản diễn ra, cần theo dõi hành vi của các nhà tạo lập thị trường (market maker). Các nhà cung cấp thanh khoản sẽ trung gian các giao dịch dựa trên nhu cầu của thị trường, và nếu không có nhu cầu, họ sẽ không tích cực kích thích thị trường.

Khi hoạt động giao dịch giảm xuống, các nhà tạo lập thị trường sẽ tự nhiên bắt đầu nâng cao rủi ro (giảm vị thế). Điều này làm giảm thanh khoản hơn nữa, dẫn đến biến động giá cao hơn. Biến động này lại thúc đẩy các biện pháp quản lý rủi ro chặt chẽ hơn và tiếp tục thu hẹp thanh khoản. Quá trình này tạo thành một vòng xoáy tiêu cực: thanh khoản giảm → volatility tăng → giảm thanh khoản tiếp tục.

Như ông Atkins chỉ ra, khi thị trường mỏng, các nhà đầu tư tổ chức không có khả năng đóng vai trò như một yếu tố ổn định. Không có hệ thống an toàn tự nhiên khi xảy ra căng thẳng, khiến thị trường ngày càng dễ tổn thương hơn. Thiếu thanh khoản, biến động cao, và sự thận trọng lẫn nhau tạo thành một vòng lặp tự củng cố, khiến thị trường bị mắc kẹt trong chu kỳ tiêu cực này, dù vẫn còn sự quan tâm dài hạn.

Yêu cầu nghiêm ngặt về quản lý rủi ro của các nhà đầu tư lớn

Một lý do khác khiến các nhà đầu tư tổ chức thận trọng khi tham gia thị trường tiền điện tử là khả năng chịu đựng rủi ro về thanh khoản còn yếu. Trong lĩnh vực quản lý vốn, mất thanh khoản đột ngột là một trong những rủi ro lớn nhất.

Theo ông Atkins của Auros, các nhà đầu tư lớn vận hành dựa trên nguyên tắc “bảo vệ vốn”. Do đó, trong các thị trường không chắc chắn về thanh khoản, dù lợi nhuận có cao đến đâu, họ cũng sẽ do dự tham gia. Bởi vì, khi thị trường gặp sự cố, họ có thể không thể giải phóng vị thế của mình.

Các chỉ thị vận hành nghiêm ngặt này khác biệt rõ rệt so với suy nghĩ của nhà đầu tư cá nhân. Đối với các tổ chức, quy mô là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng. Cần phải cân nhắc rủi ro thanh khoản càng lớn, khi vốn của họ chiếm tỷ lệ lớn trong toàn thị trường.

Chu kỳ và sự thận trọng của dòng vốn mới trong thị trường tiền điện tử

Cần làm rõ một hiểu lầm phổ biến: có ý kiến cho rằng dòng vốn từ thị trường tiền điện tử đang chảy mạnh sang trí tuệ nhân tạo (AI). Thực tế, tình hình phức tạp hơn nhiều.

AI và thị trường tiền điện tử không nằm cùng một giai đoạn của chu kỳ thị trường. Sự chú ý của nhà đầu tư vào AI bùng nổ gần đây, nhưng AI đã tồn tại từ nhiều năm trước. Trong khi đó, thị trường tiền điện tử đã đi qua các giai đoạn tiến xa hơn của chu kỳ, và hiện tại không cần đổi mới sáng tạo nữa, mà là hợp nhất và trưởng thành các nguyên thủy đã có.

Ông Atkins nhận định rằng “ngành đã bắt đầu bước vào giai đoạn hợp nhất”, và “không còn nhiều đổi mới tài chính như trước”. Các nguyên thủy cốt lõi như Uniswap hay AMM đã không còn mới nữa, và đang bước vào giai đoạn xây dựng giá trị mới dựa trên chúng.

Trong bối cảnh này, dòng vốn mới vẫn còn thận trọng. Nguyên nhân đơn giản: họ chờ đợi thị trường đủ lớn để hấp thụ vốn, đủ thanh khoản để phòng ngừa rủi ro, và có thể rút lui một cách rõ ràng, minh bạch trước khi đầu tư thêm.

Giải pháp cấu trúc cho vấn đề thanh khoản

Cuối cùng, vấn đề thanh khoản của thị trường tiền điện tử không phải là chu kỳ, mà là vấn đề mang tính cấu trúc. Không chỉ là một phần của chu kỳ, mà còn là vấn đề cần giải quyết ở cấp độ hạ tầng thị trường và cấu trúc tham gia.

Theo ông Atkins, thị trường tiền điện tử hiện đang bước vào “thời điểm LLM”. Điều này cho thấy, không phải là các tài sản rủi ro mới đang hút vốn khỏi thị trường, mà là giai đoạn chuyển tiếp hình thành các lớp tích hợp dựa trên các nguyên thủy hiện có.

Giá Bitcoin hiện tại khoảng $87.88K (tính đến ngày 29/01/2026) vẫn khá ổn định, nhưng biến động vẫn còn tồn tại. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là volatility, mà là thanh khoản. Thời điểm quyết định hành động không phải dựa trên tâm lý thị trường hay các câu chuyện mới, mà là khả năng xây dựng nền tảng thanh khoản đủ lớn để hấp thụ dòng vốn lớn.

Việc các nhà đầu tư tổ chức tham gia chính thức và thị trường ổn định hơn sẽ chỉ xảy ra khi có sự cải thiện căn bản về cấu trúc thanh khoản. Trước đó, thị trường sẽ tiếp tục chu kỳ tự củng cố về sự quan tâm giả tạo và dòng vốn thực tế, tạo ra các điểm yếu tự phát trong hệ thống.