Mối đe dọa ẩn trong thị trường vàng: ảo tưởng về các thanh lệnh và quyền sở hữu vật lý

Bạn có biết rằng phần lớn nhà đầu tư vàng thực tế không sở hữu một thỏi vàng vật lý nào không? Theo CEO của công ty kho bạc vàng Tether, Aurelion, Björn Schmidtke, khoảng 98% tiếp xúc vàng thực chất được đại diện bằng các chứng khoán nợ và các công cụ dạng giấy tờ. Dù điều này có vẻ như là một giải pháp thực tế, nhưng nó tạo ra sự dễ tổn thương nghiêm trọng trên thị trường và các cấu trúc phi tập trung như emir bars bắt đầu làm rõ vấn đề này.

Trong 12 tháng qua, giá vàng đã tăng đáng kể, thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư kim loại quý. Tuy nhiên, nhu cầu mạnh mẽ này đã phơi bày một vấn đề cốt lõi: phần lớn nhà đầu tư đang đầu tư vào những thứ khác xa so với những gì họ nghĩ.

Hiện tượng paradox vàng giấy: Sở hữu không quyền sở hữu

Khái niệm “vàng giấy” do Schmidtke định nghĩa đề cập đến các cổ phiếu quỹ hoặc các phái sinh vàng được giao dịch trên sàn. Khi nhà đầu tư mua các công cụ này, họ nghĩ rằng mình đang sở hữu một thỏi vàng vật lý. Thực tế, họ chỉ đang mua một chứng khoán nợ ghi “Mua vàng” mà thôi. Toàn bộ hệ thống dựa trên sự chấp nhận tập thể này—giá trị của các giấy tờ này dựa trên niềm tin của mọi người vào chúng.

Vấn đề chính của hệ thống này là nhà đầu tư không biết chính xác mình đang sở hữu thỏi vàng nào. Sau khi mua cổ phiếu ETF, không có bất kỳ giấy tờ cụ thể nào chứng minh quyền sở hữu hoặc khả năng rút lại vàng vật lý. Ghi nhận quyền sở hữu chỉ nằm trong một hệ thống trung tâm. Theo dự đoán của Schmidtke, khoảng 98% tiếp xúc vàng không phân bổ, tức là các IOU không rõ ai sở hữu thỏi vàng nào, tập trung chủ yếu vào các giấy nợ không rõ ràng về chủ sở hữu. Điều này có nghĩa là hàng tỷ đô la giá trị đang được lưu trữ trong các giấy tờ không rõ ràng về chủ sở hữu.

Hiện tại, hệ thống này vẫn hoạt động vì nhà đầu tư hiếm khi yêu cầu giao vàng vật lý. Vì hệ thống đã hoạt động trong nhiều thập kỷ, mọi người đều tin rằng giá trị thực sự đang nằm trong đó.

Tình huống sốc thị trường: Sự yếu kém của hệ thống emir bars

Vậy nếu xảy ra một sự kiện thảm họa? Ví dụ, giá trị của tiền fiat đột ngột sụp đổ và mọi người hoảng loạn chạy đi lấy “vàng vật lý” mà họ nghĩ là của mình? Schmidtke gọi đó là “sự kiện địa chấn”—một cú sốc hệ thống.

Trong trường hợp khủng hoảng như vậy, cơ chế thị trường có thể hoàn toàn đổ vỡ. Các nhà đầu tư không thể mang theo hàng tỷ đô la vàng vật lý trong một ngày. Ưu điểm của các cấu trúc phi tập trung như emir bars chính là ở đây: quyền sở hữu trở nên minh bạch hơn, dễ theo dõi hơn.

Tuy nhiên, trong hệ thống hiện tại, khi nhà đầu tư yêu cầu giao vàng vật lý, vấn đề họ gặp phải là gì? Các giấy tờ chứng minh ai sở hữu thỏi vàng nào ở đâu? Trung tâm logistics nào sẽ giao các thỏi vàng này?

Cảnh báo của Schmidtke dựa trên các ví dụ trong quá khứ. Trên thị trường bạc, đã từng xảy ra các tình huống tương tự: trong khi giá spot giữ nguyên, các premium vật lý tăng cao. Nếu xảy ra sự “chênh lệch giá” như vậy, vàng giấy và vàng vật lý có thể giao dịch ở các mức giá hoàn toàn khác nhau. Các chủ sở hữu phái sinh có thể không thể thanh toán. Ngay cả các dịch vụ cứu hỏa cũng có thể không thể đảm bảo an toàn cho khách hàng.

Phân tích bất động sản: Tại sao emir bars lại là giải pháp

Hãy tưởng tượng một kịch bản lý thuyết: một nhà phát triển bất động sản đề nghị nhà đầu tư như sau. Mua 10 cổ phần, bạn sẽ nhận được một chứng khoán nợ về việc bàn giao 10 căn hộ. Nhà phát triển cũng đưa ra lời hứa tương tự cho các nhà đầu tư khác. Toàn bộ giao dịch hoàn tất qua việc mua cổ phần; không có giấy tờ sở hữu chính thức nào được ký.

Khi đến thời điểm bàn giao, chuyện gì xảy ra? Vì nhà đầu tư chưa từng ký giấy tờ sở hữu, không có bằng chứng có thể rút lại về các căn hộ đã mua. Các nhà phát triển có thể cố gắng giao các căn hộ một cách ngẫu nhiên—tạo ra một tình trạng hỗn loạn. Có thể cuối cùng mọi người sẽ nhận được căn hộ của mình, nhưng quá trình này sẽ mất thời gian và không ai chắc chắn về căn hộ của mình thuộc về ai.

Vấn đề mà giải pháp token vàng dựa trên blockchain của Schmidtke giải quyết chính là ở đây. Các token vàng được mã hóa như XAUT (Tether Gold), phân tách quyền sở hữu khỏi việc di chuyển vật lý vàng. Mỗi token XAUT liên kết với một thỏi vàng cụ thể, phân bổ trong một kho chứa tại Thụy Sĩ. Trên blockchain, quyền sở hữu các vàng này có thể được chuyển giao trong tích tắc.

Quay lại ví dụ bất động sản, nếu nhà phát triển ký sẵn giấy tờ sở hữu cho các căn hộ từ đầu, nhà đầu tư sẽ rõ ràng về căn hộ của mình. Nhà phát triển có thể kiểm tra nhanh các giấy tờ này và bàn giao đúng hạn.

Với token vàng onchain, mọi thứ hoạt động như vậy. Các phân bổ có thể tìm kiếm (searchable) và lấy lại (retrievable). Giao dịch vật lý có thể vẫn mất thời gian, nhưng ít nhất nhà đầu tư biết rằng quyền sở hữu của họ được xác nhận rõ ràng và vàng của họ an toàn, có thể theo dõi.

Quyền sở hữu an toàn: Chiến lược của Aurelion

Dựa trên nguyên tắc này, chiến lược của Aurelion hình thành. Công ty đã hoàn toàn chuyển sang giữ kho XUAT—một token blockchain được hỗ trợ bởi vàng vật lý trong các kho chứa tại Thụy Sĩ. Theo dữ liệu định giá hiện tại, mỗi XAUT khoảng 5.53 nghìn USD, với tổng cung lưu hành khoảng 520,089 token, trị giá khoảng 2.88 tỷ USD.

Dự đoán của Schmidtke đơn giản nhưng mạnh mẽ: XUAT cung cấp tốc độ giao dịch số mà không cần phải giao vàng vật lý. Khác với vàng giấy, các token này đại diện cho các thỏi vàng phân bổ và hoàn toàn có thể hoàn lại. Mỗi giao dịch XUAT là một sự thay đổi quyền sở hữu phi tập trung và có thể xác minh trên blockchain.

“Bạn sở hữu vàng theo cách nào quan trọng như chính việc sở hữu vàng đó,” Schmidtke nói. Theo ông, các hệ thống phi tập trung như emir bars và công nghệ blockchain là chìa khóa để giải quyết vấn đề quyền sở hữu trong thị trường vàng.

Schmidtke cho biết, vòng đời chấp nhận XUAT còn rất sơ khai và còn nhiều không gian để mở rộng. Aurelion không hướng tới chiến lược arbitrage ngắn hạn, mà muốn xây dựng một cổ phần Tether Gold lâu dài mà nhà đầu tư có thể tham gia theo thời gian. Công ty dự định sẽ huy động thêm vốn trong tương lai gần để mở rộng kho quỹ của mình.

Kết luận: Tương lai của đầu tư vàng

Chuyển đổi trong thị trường vàng này đòi hỏi nhà đầu tư phải xem xét lại cấu trúc quyền sở hữu của mình. Các cấu trúc mới như emir bars và vàng onchain cung cấp một mô hình quyền sở hữu phi tập trung, có thể xác minh được. Theo Schmidtke và các nhà chơi lớn như Aurelion, tương lai của vàng vật lý nằm trong blockchain—một hệ thống minh bạch, nhanh chóng và có thể theo dõi quyền sở hữu.