Xung đột Ngầm của Greenland: Làm thế nào một tranh chấp Bắc Cực có thể gây ra khủng hoảng kinh tế toàn cầu với mức giảm 2,6% GDP

Một báo cáo do Oxford Economics công bố năm 2025 tiết lộ một thực tế đáng lo ngại: đằng sau sự ổn định kinh tế toàn cầu tưởng chừng như ổn định, tồn tại một xung đột tiềm ẩn có khả năng gây thảm họa. Cuộc tranh chấp địa chính trị về Greenland, nếu biến thành một cuộc chiến tranh thuế quan giữa Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu, có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống còn 2,6% — mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng năm 2009, ngoại trừ năm đại dịch 2020.

Nguồn gốc: Tại sao Greenland lại có ý nghĩa chiến lược sâu sắc đến vậy

Để hiểu tại sao một hòn đảo Bắc Cực nhỏ lại có thể đe dọa nền kinh tế toàn cầu, cần phải hiểu ý nghĩa địa chính trị đặc biệt của nó. Greenland không đơn thuần là một lãnh thổ ngoại vi; đó là một điểm hội tụ của các lợi ích chiến lược không tương thích.

Vị trí của nó ở Bắc Cực mang lại quyền kiểm soát các tuyến hàng hải mới nổi và các vị trí quan sát quân sự then chốt trong một khu vực nơi cạnh tranh giữa các cường quốc đang ngày càng gia tăng. Ngoài ra, Greenland còn chứa đựng trữ lượng khoáng sản hiếm lớn chưa được khai thác — các yếu tố then chốt cho công nghệ hiện đại, bán dẫn và quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Sự quan tâm mới của Hoa Kỳ trong việc mua lại lãnh thổ này của Đan Mạch không phải là mới về mặt lịch sử, nhưng đã trở nên cấp bách hơn do sự gia tăng cạnh tranh ở Bắc Cực.

Liên minh Châu Âu, với Đan Mạch là thành viên, coi bất kỳ nỗ lực nào nhằm thay đổi trạng thái của Greenland như một thách thức trực tiếp đến chủ quyền chiến lược của họ. Sự va chạm căn bản về tham vọng này tạo ra một mồi lửa cho một cuộc xung đột thương mại quy mô lớn.

Mô hình rủi ro: Oxford Economics đã định lượng tác động kinh tế như thế nào

Oxford Economics đã xây dựng một kịch bản kinh tế chính xác dựa trên các giả định có cấu trúc. Mô hình bắt đầu với việc leo thang thuế quan: Hoa Kỳ áp đặt một mức thuế bổ sung 25% đối với hàng nhập khẩu từ sáu quốc gia chủ chốt của Liên minh Châu Âu, nhằm đáp trả căng thẳng ngoại giao liên quan đến Greenland. Phản ứng của châu Âu sẽ ngay lập tức — trả đũa thuế quan đáng kể đối với một loạt các sản phẩm của Mỹ.

Cơ chế “ăn miếng trả miếng” thương mại này không chỉ đe dọa hai khối kinh tế lớn nhất thế giới, mà còn gây ra hiệu ứng lan tỏa toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Các tác động trực tiếp bao gồm:

• Tăng trưởng GDP của Mỹ có thể giảm xuống còn 1,0% so với dự báo ban đầu
• Khu vực Eurozone sẽ giảm từ 0,9% đến 1,1%, với các tác động kéo dài hơn
• Tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ chậm lại từ khoảng 3,1% xuống 2,6%

Để hình dung rõ hơn về mức giảm này: trung bình tăng trưởng toàn cầu từ 2019 đến 2023 là 2,8% đến 2,9%. Việc giảm xuống còn 2,6% không chỉ là giảm dưới mức trung bình lịch sử này, mà còn trở lại các mức độ kinh tế gần đây đầy thách thức.

Hiệu ứng dây chuyền: Các cơ chế nhiễm trùng kinh tế toàn cầu tiềm ẩn

Lý do tại sao một xung đột song phương giữa Mỹ và EU lại ảnh hưởng đến toàn cầu nằm ở các cơ chế của nền kinh tế tích hợp hiện đại. Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu cùng nhau chiếm khoảng 45% GDP toàn cầu. Chuỗi cung ứng của họ đã bị đan xen sâu sắc — không phải do lựa chọn, mà do quá trình hội nhập kinh tế suốt ba thập kỷ.

Mối quan hệ thương mại phức tạp này, đầu tư trực tiếp qua lại và sự phụ thuộc lẫn nhau về công nghệ biến thành, trong bối cảnh xung đột, thành một kênh nhiễm trùng lẫn nhau. Các cú sốc không dừng lại ở đó; chúng lan truyền qua các thị trường tài chính toàn cầu, ảnh hưởng đến niềm tin của nhà đầu tư ở các nền kinh tế xa xôi và làm rối loạn chuỗi cung ứng kết nối tất cả các châu lục.

Các nhà kinh tế của Oxford Economics nhấn mạnh một điểm khác biệt quan trọng so với các xung đột thương mại trước đây: một cuộc đối đầu Mỹ - EU về cơ bản nguy hiểm hơn căng thẳng Mỹ - Trung của thập niên 2010, vì sự hội nhập xuyên Đại Tây Dương sâu sắc hơn và các cơ chế gây thiệt hại nhiều hơn, nghiêm trọng hơn. Như trong báo cáo đã chỉ rõ: “Sự hội nhập từng là động lực thúc đẩy tăng trưởng chung, nay trở thành một kênh dẫn đến suy thoái chung trong bối cảnh xung đột.”

Các ngành nguy cơ cao: Tác động khác biệt tại các nền kinh tế chính

Các tác động kinh tế không phân bổ đều. Một số ngành sẽ chịu ảnh hưởng ngay lập tức và nặng nề:

Sản xuất ô tô: Ngành sản xuất có tính tích hợp cao, với các linh kiện lưu thông qua nhiều châu lục trước khi đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Thuế quan sẽ làm tăng chi phí theo chuỗi.

Hàng không vũ trụ: Phụ thuộc quan trọng vào chuỗi cung ứng xuyên Đại Tây Dương, với thời gian sản xuất kéo dài khiến việc thích nghi nhanh chóng trở nên bất khả thi.

Sản phẩm nông nghiệp: Các thị trường xuất khẩu châu Âu sẽ mất quyền tiếp cận thị trường Mỹ, trong khi nông dân Mỹ sẽ phải đối mặt với cạnh tranh gia tăng từ các nhà cung cấp khác.

Dược phẩm và hàng xa xỉ: Các ngành có biên lợi nhuận thấp hơn sẽ chịu áp lực giảm lợi nhuận ngay lập tức.

Ngoài ra, một cuộc chiến thuế quan sẽ thúc đẩy quá trình phân mảnh nhanh chóng của các chuỗi sản xuất toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia sẽ “phi tập trung” hoạt động, chuyển sản xuất đến các quốc gia trung lập có chi phí cao hơn, dẫn đến lạm phát kéo dài.

Nhiễm trùng tài chính và bất ổn toàn cầu

Các thị trường tài chính sẽ phản ứng với độ biến động cực đoan. Thị trường ngoại hối sẽ trải qua những biến động lớn khi các nhà đầu tư chuyển hướng tìm kiếm sự an toàn. Thị trường chứng khoán sẽ chịu áp lực giảm liên tục do sự không chắc chắn kéo dài về thời gian và mức độ nghiêm trọng của xung đột.

Các quốc gia đang phát triển — đặc biệt là những quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latin — sẽ chịu thiệt hại kép. Nhu cầu toàn cầu giảm sẽ làm giảm khả năng tiếp cận thị trường của họ, trong khi sự bất ổn về giá hàng hóa sẽ làm trầm trọng thêm các điểm yếu của họ. Khoảng cách giàu nghèo toàn cầu sẽ mở rộng theo đó.

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) sẽ càng bị đẩy ra ngoài lề hơn nữa, làm suy yếu trật tự thương mại dựa trên quy tắc đã duy trì thương mại toàn cầu từ sau chiến tranh thế giới thứ hai.

Ý nghĩa vượt ra ngoài con số: Một ngã rẽ cho hệ thống toàn cầu

Báo cáo của Oxford Economics không chỉ đưa ra dự báo số học; nó còn thể hiện một ý nghĩa sâu sắc về sự mong manh của nền kinh tế toàn cầu đương đại. Một xung đột về một hòn đảo ít dân cư ở Bắc Cực không chỉ là một vấn đề khu vực — nó biến thành một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu qua các sợi dây vô hình của sự phụ thuộc lẫn nhau hiện đại.

Phân tích nhấn mạnh rằng tham vọng địa chính trị của các cường quốc lớn không thể tách rời khỏi hậu quả kinh tế của chúng. Các nhà hoạch định chính sách đối mặt với một nhiệm vụ rõ ràng: cân nhắc giữa lợi ích chiến lược của các vùng lãnh thổ và chi phí kinh tế sâu sắc, dự đoán trước.

Kịch bản do Oxford Economics mô phỏng không phải là điều tất yếu — nó được trình bày rõ ràng như một phân tích rủi ro tiềm năng, chứ không phải dự báo chính xác. Ý nghĩa của nó nằm chính ở chỗ này: định lượng các cược địa chính trị và làm rõ các chi phí mà một leo thang không cần thiết có thể gây ra cho hàng tỷ người.

Bài học chính là sự thận trọng chiến lược: trong nền kinh tế tích hợp của năm 2025 trở đi, các xung đột địa chính trị nhỏ lẻ không còn giữ vị trí nội bộ nữa. Chúng lan truyền, khuếch đại và quay trở lại ảnh hưởng đến những người khởi xướng xung đột với sức mạnh nhân đôi. Xung đột tiềm ẩn về Greenland minh chứng rõ ràng cho thực tế này.