Vàng và bạc giảm mạnh, nhà đầu tư nên đi về đâu?

Ngày 30 tháng 1 năm 2026, thị trường kim loại quý đã diễn ra "cú sụt giảm lịch sử": vàng giảm hơn 12% trong ngày (kỷ lục giảm lớn nhất trong gần 40 năm), bạc có lúc giảm 36% (lập kỷ lục mới), nhiều nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy bị cháy tài khoản, thị trường rơi vào hoảng loạn. Đối mặt với biến động cực đoan này, điều nhà đầu tư cần nhất không phải là mua đáy hoặc cắt lỗ mù quáng, mà là phán đoán dựa trên bản chất thị trường và các chiến lược khả thi. Bài viết này từ năm nguyên nhân giảm mạnh, dự đoán xu hướng, các phương án ứng phó theo tầng lớp, kiểm soát rủi ro và phân bổ dài hạn, cung cấp hướng dẫn hành động toàn diện cho các loại nhà đầu tư khác nhau.

1. Sự thật về cú sụt giảm: Phóng thích cảm xúc ngắn hạn, không phải là đảo chiều logic dài hạn

Lần giảm này không phải là kết thúc của thị trường tăng giá kim loại quý, mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố ngắn hạn tạo thành "cơn xúc động cảm xúc":

1. Áp lực chốt lời lợi nhuận: Sau khi vàng lập đỉnh lịch sử 5598 USD/oz, các khoản lợi nhuận tích lũy trước đó tập trung đóng cửa, giao dịch theo chương trình theo đuổi đà giảm, hình thành vòng lặp "bán ra – giảm giá – dừng lỗ – bán tiếp" độc hại.

2. Thay đổi dự đoán chính sách đột ngột: Chính quyền Trump đề cử Kevin Waugh, phe diều hâu, làm Chủ tịch Fed, thị trường kỳ vọng giảm lãi suất 2-3 lần trong năm 2026 giảm mạnh, kỳ vọng lãi suất cao kéo dài hơn đẩy chỉ số USD và lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, áp lực lên kim loại quý không sinh lãi.

3. Chấn động đòn bẩy tài chính: CME, Sở Giao dịch Hàng hóa Thượng Hải gần đây nâng tỷ lệ ký quỹ, nhà giao dịch đòn bẩy cao (5-40 lần) bị buộc phải thanh lý trong ngày với biến động trên 10%, làm tăng thêm mức giảm.

4. Phá vỡ mặt kỹ thuật: Vàng phá mức hỗ trợ quan trọng 5200 USD/oz, kích hoạt nhiều lệnh dừng lỗ; bạc phá ngưỡng tâm lý 80 USD/oz, thúc đẩy bán tháo hoảng loạn.

Logic cốt lõi trung dài hạn không đổi: Các ngân hàng trung ương toàn cầu liên tục mua vàng (năm 2025 mua ròng 1136 tấn, Trung Quốc liên tục 14 tháng mua ròng), xu hướng phi đô la hóa vững chắc; thâm hụt ngân sách Mỹ cao, nợ vượt 45 nghìn tỷ USD, uy tín USD bị áp lực lâu dài; nhu cầu công nghiệp bạc (tăng 35% mỗi năm về lắp đặt pin năng lượng mặt trời) liên tục tăng, hỗ trợ giá trị dài hạn của nó.

2. Dự đoán xu hướng: Tìm đáy ngắn hạn, phục hồi trung hạn, tích cực dài hạn

• Ngắn hạn (1-4 tuần): Thị trường vẫn chưa hoàn toàn giải tỏa hoảng loạn, có thể tiếp tục giảm sâu. Vàng chú ý hỗ trợ 4700-4800 USD/oz (tương đương khoảng 1040 nhân dân tệ/gram vàng trong nước), bạc chú ý vùng 70-75 USD/oz. Nếu phá dưới 4700 USD/oz, có thể kích hoạt chu kỳ dừng lỗ mới, hướng xuống 4500 USD; nếu ổn định và bật tăng, 5100-5200 USD sẽ là mức kháng cự mạnh.

• Trung hạn (3-6 tháng): Dự kiến chính sách của Fed sẽ dần rõ ràng, tâm lý thị trường phục hồi, giá vàng có khả năng quay về vùng 5000-5500 USD, chờ đợi chu kỳ cắt giảm lãi suất bắt đầu. Bạc có độ linh hoạt lớn hơn, khả năng phục hồi có thể vượt vàng, nhưng biến động cũng dữ dội hơn.

• Dài hạn (1-3 năm): Trong bối cảnh uy tín USD yếu đi, địa chính trị toàn cầu phức tạp, ngân hàng trung ương mua vàng trở thành trạng thái bình thường, thị trường tăng giá kim loại quý chưa thay đổi, vàng có thể thử thách 6000 USD, bạc có thể lên 120 USD/oz.

3. Phương án ứng phó theo tầng lớp: Chính xác theo loại hình vị thế

(1) Nhà giao dịch đòn bẩy cao (hợp đồng tương lai, T+D, hợp đồng): Ưu tiên sinh tồn, dừng lỗ là vua

• Thực hiện dừng lỗ ngay lập tức: Giới hạn lỗ mỗi lần trong 1-2% tổng vốn (ví dụ tài khoản 100.000, lỗ tối đa 2000); Dừng lỗ theo kỹ thuật: nếu vàng phá 4700 USD/oz, bạc phá 70 USD/oz, tuyệt đối thoát ra; vàng T+D trong nước phá 1040 nhân dân tệ/gram, bạc T+D phá 22000 nhân dân tệ/kg, kiên quyết dừng lỗ.

• Giảm đòn bẩy quyết đoán: Trong cú sụt này, đòn bẩy 5 lần với giảm 10% đã lỗ 50%; đòn bẩy 10 lần thì vốn gốc về 0. Nhà đầu tư bình thường nên tránh xa đòn bẩy trên 5 lần, trong thời kỳ biến động mạnh nên giảm xuống 1 lần (không đòn bẩy).

• Từ chối mua đáy để đón sóng bật: Cảm xúc thị trường cực đoan, khả năng bật tăng là dụ dỗ, khả năng giảm sâu lần hai cao. Có thể chờ tín hiệu ổn định (3 ngày liên tiếp không tạo đáy mới, giảm khối lượng giao dịch, dòng vốn ETF chảy vào) rồi thử vị thế nhẹ, không quá 30%.

(2) Người sở hữu kim loại quý vật chất (bằng vàng, bạc, vàng đầu tư): Thư giãn, chờ đợi, mua dần

• Không hoảng loạn bán trong ngắn hạn: Logic cốt lõi của vàng vật chất là đối lập với tiền tệ tín dụng, biến động lần này chưa làm thay đổi bản chất. Nếu mục đích giữ là chống lạm phát, phân tán tài sản hoặc truyền lại, biến động giá ngắn hạn không cần phản ứng quá mức.

• Khi xu hướng ổn định, mua dần theo từng đợt: Nếu tỷ lệ phần trăm tổng tài sản là dưới 5%, có thể mua vào khi vàng giảm 5-8% (ví dụ 4800, 4500 USD), bạc giảm 10-15% (ví dụ 75, 65 USD). Mỗi lần mua không quá 10% tổng vốn, để trung hòa chi phí.

• Chọn kênh chính thống: Ưu tiên mua vàng trong ngân hàng (phí thấp, hỗ trợ tích lũy định kỳ), vàng đầu tư ngân hàng (kênh chính thống, chi phí thấp), tránh các thương hiệu trang sức vàng (phí cao 30%+, chi phí thanh khoản cao); bạc vật chất chú ý an toàn lưu trữ và tính thanh khoản.

(3) Nhà đầu tư công cụ rủi ro trung bình thấp (ETF vàng, ETF bạc, tích trữ vàng, vàng giấy): Giữ vị thế chờ đợi, giao dịch theo sóng

• Người mua đuổi giá cao (giá mua >5200 USD): Chia nhỏ bán ra 30-50% khi giá hồi phục về 5100-5200 USD, giảm rủi ro; nếu tiếp tục giảm, phá dưới 4700 USD/oz, bán tiếp 20%, giữ lại 50% để quan sát.

• Người đầu tư vị thế thấp (giá mua <5000 USD): Không cần cắt lỗ, có thể giữ vị thế chờ đợi, chờ thị trường phục hồi; nếu tỷ lệ thấp (<5% tổng tài sản), có thể mua vào khi giá dưới 4800 USD, mỗi lần không quá 1% tổng tài sản.

• Nhà đầu tư ETF bạc: Bạc biến động lớn hơn, khuyên mua nhẹ dưới 70 USD, dừng lỗ tại 65 USD, khi bật lên trên 80 USD thì bán từng phần, tránh giữ lâu dài.

(4) Nhà đầu tư cổ phiếu/quỹ đầu tư vàng bạc: Tránh biến động ngắn hạn, chọn lọc các cổ phiếu dẫn đầu

• Giảm vị thế ngắn hạn để phòng tránh rủi ro: Biến động của cổ phiếu kim loại quý gấp 3-5 lần spot, trong cú sụt này một số cổ vàng giảm hơn 20% trong ngày. Nên giảm xuống dưới 30%, chờ thị trường ổn định.

• Chọn lọc mục tiêu trung dài hạn: Chú ý các doanh nghiệp có lợi thế tài nguyên, kiểm soát chi phí tốt, hoạt động ổn định như Zijin Mining, Shandong Gold, Silver泰黄金; quỹ ETF theo chủ đề vàng ưu tiên các quỹ theo dõi sát sao, phí thấp.

• Thời điểm mua đáy: Chờ vàng spot ổn định, giảm khối lượng giao dịch, cảm xúc ngành phục hồi rồi mới tham gia, không vội vàng bắt đáy.

4. Nguyên tắc kiểm soát rủi ro bất di bất dịch: Tránh trở thành nạn nhân của thị trường

(1) Kiểm soát vị thế: Tuân thủ nghiêm ngặt giới hạn phân bổ

• Vàng: Chiếm 5-10% tài sản lưu động gia đình, trong thời kỳ biến động mạnh giảm xuống dưới 5%; người mới bắt đầu nên bắt đầu từ 2-3%, dần tăng lên 5%.

• Bạc: Biến động lớn hơn, tỷ lệ phân bổ ≤3%, chỉ dùng tiền nhàn rỗi đầu tư, không ảnh hưởng đến sinh hoạt và quỹ dự phòng.

• Tái cân bằng động: Áp dụng "phương pháp phân bổ cố định" — khi vàng chiếm quá 10%, bán ra để về mục tiêu; khi dưới 5%, mua vào để đạt mục tiêu. Ví dụ tổng tài sản 1 triệu, mục tiêu vàng 5% (50.000), nếu giá vàng tăng lên 70.000 (chiếm 7%), bán 20.000; nếu giảm xuống 30.000 (chiếm 3%), mua 20.000.

(2) Lựa chọn công cụ: Tránh các nền tảng lừa đảo, ưu tiên kênh rủi ro thấp

• Ưu tiên an toàn: ETF vàng (phí thấp <0.5%, theo dõi sát sao, thanh khoản tốt), vàng tích trữ ngân hàng (đầu tư nhỏ, hỗ trợ định kỳ), vàng đầu tư ngân hàng (kênh chính thống, phí thấp).

• Ưu tiên bạc: ETF bạc, LOF bạc, cấm tham gia T+D bạc và các giao dịch đòn bẩy cao.

• Tránh xa: Vàng ngoại, cho vay ngoài, giao dịch ảo, quản lý tài khoản ủy thác, các nền tảng này thường lừa đảo, không có bảo đảm.

(3) Quy tắc vận hành: Vượt qua cảm xúc, kiên trì theo quy luật định lượng

• Đầu tư định kỳ để trung hòa chi phí: Mỗi tháng đầu tư cố định một khoản (ví dụ 1000 nhân dân tệ), không nhìn vào biến động ngắn hạn, giúp trung hòa chi phí mua vào dài hạn, tránh mua đỉnh.

• Đặt sẵn mức dừng lỗ và chốt lời: Trước mỗi giao dịch xác định rõ điểm dừng lỗ (ví dụ 8%) và chốt lời (ví dụ 15%), thực hiện nghiêm ngặt, không tin vào may rủi.

• Tránh giao dịch quá nhiều: Biến động kim loại quý ngắn hạn dữ dội, mua bán liên tục dễ dẫn đến mua đỉnh bán đáy, tăng chi phí giao dịch và rủi ro lỗ. Giữ vị thế trung dài hạn (6-12 tháng) phù hợp hơn cho nhà đầu tư phổ thông.

5. Giá trị phân bổ dài hạn: Kim loại quý là "bộ ổn định" của danh mục tài sản

(1) Khả năng chống lạm phát: Lợi nhuận dài hạn vượt trượt mất giá tiền giấy

Vàng là "tiền tệ cứng", trong lịch sử luôn vượt trội so với lạm phát. Từ năm 1971, sau khi hệ thống Bretton Woods sụp đổ, vàng từ 35 USD/oz tăng lên 4800 USD/oz năm 2026, lợi nhuận trung bình hàng năm khoảng 7.5%, cao hơn nhiều so với lạm phát USD cùng kỳ (khoảng 3.2%). Bạc có cả đặc tính hàng hóa và tiền tệ, nhu cầu công nghiệp hỗ trợ giá trị dài hạn, lợi nhuận trung bình hàng năm khoảng 8.2%. Trong bối cảnh các ngân hàng trung ương toàn cầu duy trì chính sách nới lỏng, uy tín USD yếu đi, kim loại quý sẽ càng thể hiện khả năng chống lạm phát rõ rệt hơn.

(2) Chức năng phân tán tài sản: Giảm biến động danh mục

Kim loại quý có mối liên hệ thấp hoặc âm với cổ phiếu, trái phiếu, thậm chí trong khủng hoảng thị trường. Ví dụ, trong đại dịch 2020, thị trường chứng khoán toàn cầu giảm 30-50%, vàng lại tăng 25%; năm 2022, Fed tăng lãi suất mạnh, trái phiếu giảm mạnh, vàng vẫn giữ ổn định. Đầu tư 5-10% tài sản vào vàng giúp giảm biến động danh mục, nâng cao lợi nhuận điều chỉnh rủi ro.

(3) Đầu tư phòng ngừa địa chính trị: Hiện đại hóa chiến lược tích trữ vàng trong thời loạn

Hiện nay, xung đột địa chính trị toàn cầu gia tăng (xung đột Nga-Ukraine, tình hình Trung Đông, vấn đề Đài Loan), rủi ro tăng cao. Vàng, như "tiền tệ không biên giới", trở thành nơi trú ẩn khi có biến động chính trị, biến động tỷ giá. Năm 2025, ngân hàng trung ương toàn cầu mua ròng 1136 tấn vàng, lập kỷ lục mới, Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ liên tục mua ròng, dựa trên lo ngại về rủi ro địa chính trị và xu hướng phi đô la hóa.

(4) Bạc có giá trị kép: Nhu cầu công nghiệp + đặc tính tiền tệ

Bạc không chỉ là kim loại quý, còn là nguyên liệu công nghiệp quan trọng, nhu cầu trong các lĩnh vực năng lượng mặt trời, điện tử, y tế liên tục tăng. Năm 2025, sản lượng lắp đặt pin năng lượng mặt trời toàn cầu tăng 35%, thúc đẩy nhu cầu công nghiệp bạc đạt đỉnh mới, chiếm hơn 60% tổng cầu. Đồng thời, đặc tính tiền tệ của bạc giúp nó hưởng lợi trong xu hướng phi đô la hóa, giá trị dài hạn bị đánh giá thấp. Tỷ lệ vàng/bạc hiện khoảng 65, trung bình lịch sử khoảng 50, bạc còn có khả năng phục hồi định giá.

Sự giảm mạnh của vàng bạc là phản ứng cảm xúc ngắn hạn, không phải là xu hướng dài hạn đảo chiều. Nhà đầu tư cần nhìn nhận thị trường một cách lý trí, tránh thao tác cảm xúc: nhà giao dịch đòn bẩy ưu tiên dừng lỗ, giảm đòn bẩy; người sở hữu vật chất có thể chờ đợi, mua dần khi xu hướng ổn định; nhà đầu tư ETF và vàng giấy giữ vị thế chờ đợi, giao dịch theo sóng; nhà đầu tư cổ phiếu vàng bạc ngắn hạn giảm vị thế để tránh rủi ro, chọn lọc các cổ phiếu dẫn đầu trung dài hạn. Về lâu dài, kim loại quý là công cụ chống lạm phát, phân tán tài sản, phòng ngừa địa chính trị, nên chiếm 5-10% trong danh mục gia đình, sử dụng chiến lược đầu tư định kỳ hoặc cân bằng theo tỷ lệ cố định, vượt qua biến động thị trường, giữ gìn giá trị tài sản lâu dài.