Bùng nổ kinh tế người cao tuổi trị giá hàng nghìn tỷ: Robot chăm sóc người già mở ra thị trường màu xanh biển rộng lớn

“养老机器人 không chỉ là ngành công nghiệp kiếm tiền, mà còn là sự nghiệp giảm thiểu những điểm đau trong đời sống dân sinh.”

Nói về lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ này, Giáo sư Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Quảng Đông, Ủy viên Hội Nhân khẩu học Trung Quốc, Ủy viên Ủy ban Tham chính và Chính sách của Đảng Cộng sản Quảng Đông, Tiên Tân Triều chia sẻ quan điểm đi thẳng vào trọng tâm. Gần đây, Tiên Tân Triều đã đưa ra các đề xuất phát triển ngành công nghiệp robot chăm sóc người cao tuổi trong kỳ họp hai của tỉnh Quảng Đông năm 2026, đồng thời bày tỏ tiềm năng phát triển và hướng tích cực của Quảng Đông.

Cuối năm 2024, số người cao tuổi có hộ khẩu tại Quảng Đông từ 60 tuổi trở lên đã đạt 17,8926 triệu, chiếm tỷ lệ 17,46%. Tình trạng già yếu, mất khả năng tự chăm sóc, và tình trạng cô đơn ngày càng gia tăng khiến mô hình chăm sóc truyền thống không thể gánh vác nổi, trong khi thực tế thiếu hụt nhân lực điều dưỡng và nhân viên ngành này đang thúc đẩy xu hướng thay thế bằng trí tuệ nhân tạo là điều tất yếu.

Ngày 13 tháng 1, Bộ Dân chính, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia, Bộ Công nghiệp và Thông tin hóa cùng tám bộ ngành đã phối hợp ban hành “Các biện pháp thúc đẩy phát triển các chủ thể kinh doanh dịch vụ chăm sóc người cao tuổi và thúc đẩy phát triển kinh tế bạc”, rõ ràng đề xuất hỗ trợ mạnh mẽ công nghệ số trong dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, khuyến khích phát triển ngành công nghiệp robot chăm sóc người cao tuổi. Ngày 29, Bộ Dân chính tổ chức họp báo định kỳ quý I năm 2026, giải thích “Các hướng dẫn thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghệ dân chính”, trong đó đề cập ứng dụng rộng rãi robot hình người, giao diện não-máy, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tiên tiến khác, nghiên cứu chế tạo robot chăm sóc người cao tuổi hiệu suất cao, tăng cường hỗ trợ công nghệ trong lĩnh vực người cao tuổi và dịch vụ chăm sóc.

Nhu cầu cấp thiết về chăm sóc người cao tuổi và hệ sinh thái còn thiếu

Theo quan điểm của Tiên Tân Triều, giá trị độc đáo của robot chăm sóc người cao tuổi nằm ở đặc tính “là ngành công nghiệp và là sự nghiệp” song hành, như một lĩnh vực mới kết hợp sản xuất tiên tiến và kinh tế bạc, nó còn có thể phát triển thị trường trị giá hàng nghìn tỷ, đó chính là tiềm năng của ngành.

Theo dự báo của nhóm nghiên cứu Viện Nghiên cứu Người cao tuổi của Đại học Phục Đán, trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng trung bình của mức tiêu dùng per capita, quy mô kinh tế bạc năm 2035 sẽ đạt 19,1 nghìn tỷ nhân dân tệ, chiếm 27,8% tổng tiêu dùng và 9,6% GDP; năm 2050, quy mô này sẽ là 49,9 nghìn tỷ nhân dân tệ, chiếm 35,1% tổng tiêu dùng và 12,5% GDP.

Về mặt “tính chất sự nghiệp”, Tiên Tân Triều nói: “Đối với những người già mất khả năng vận động tại nhà, không có thời gian chăm sóc của con cái, việc dựa hoàn toàn vào nhân lực để chăm sóc là không thể đáp ứng nhu cầu. Hỗ trợ của robot chăm sóc người cao tuổi là sự hỗ trợ thiết thực cho đời sống dân sinh, đó chính là giá trị cốt lõi của nó như một hoạt động phúc lợi xã hội.”

Giá trị kép này khiến robot chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng gia tăng, trở thành lĩnh vực mới vừa ấm lòng dân sinh, vừa thúc đẩy kinh tế.

“Quảng Đông là tỉnh lớn về điện tử thông tin và sản xuất thông minh, chuỗi ngành công nghiệp hoàn chỉnh, nguồn lực nghiên cứu khoa học phong phú, cộng thêm chính sách hỗ trợ các công nghệ tiên tiến như giao diện não-máy, robot ngoại hình, đây đều là lợi thế đặc biệt của Quảng Đông.” Tiên Tân Triều đặc biệt đánh giá cao nền tảng công nghiệp của Quảng Đông, ông chỉ ra rằng, các vấn đề như công nghệ và nhu cầu không phù hợp, hệ sinh thái còn yếu là những vấn đề trong quá trình phát triển, có thể giải quyết bằng các chính sách chính xác.

Về các vấn đề này, ông đề xuất: thứ nhất, tăng cường phối hợp chiến lược cấp tỉnh, xây dựng kế hoạch hành động đặc thù, thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, quy hoạch vùng ngành công nghiệp robot chăm sóc người cao tuổi đặc trưng, tạo sức mạnh tổng hợp cho chính sách và nguồn lực; thứ hai, tập trung vào đột phá công nghệ, khuyến khích đổi mới sáng tạo phối hợp giữa sản xuất, học thuật, nghiên cứu và y tế, tập trung giải quyết các công nghệ then chốt như cảm biến độ chính xác cao, khớp nhân tạo thông minh, phát triển các giải pháp sâu phù hợp với nhu cầu chăm sóc mất khả năng vận động, quản lý bệnh mãn tính; thứ ba, hoàn thiện các yếu tố đảm bảo và môi trường thị trường, khuyến khích các nhà nghiên cứu sâu vào các cơ sở chăm sóc người cao tuổi để khảo sát nhu cầu và hợp tác nghiên cứu; đẩy nhanh xây dựng tiêu chuẩn và thúc đẩy thị trường, do cơ quan quản lý thị trường tỉnh chủ trì, phối hợp các ngành để nhanh chóng xây dựng các tiêu chuẩn địa phương quan trọng, tiến hành chứng nhận “Sản phẩm Quảng Đông” cho robot chăm sóc người cao tuổi, và ưu tiên các sản phẩm đã được chứng nhận trong mua sắm của chính phủ và danh mục các cơ sở chăm sóc người cao tuổi. “Đột phá công nghệ giúp sản phẩm hữu ích, sản xuất quy mô giúp giảm giá thành, chính sách hỗ trợ giúp ngành phát triển, ba yếu tố này phối hợp sẽ giúp ngành robot chăm sóc người cao tuổi Quảng Đông dẫn đầu toàn quốc.”

Tiên Tân Triều kỳ vọng, trong thực tiễn của Công ty Công nghệ Trí tuệ Lực Chi (Quảng Châu), các dự án này đã phản ánh rõ ràng. Doanh nghiệp lấy Quảng Châu làm trung tâm nghiên cứu phát triển, liên kết với nhà máy sản xuất tại Lưu Dương, Hồ Nam, xây dựng chuỗi cung ứng tự chủ, đồng thời tham gia Liên minh ngành công nghiệp giao diện não-máy Vùng Vịnh, xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo “sự phối hợp giữa sản xuất, học thuật, nghiên cứu và y tế” — hợp tác cùng Đại học Khoa học và Công nghệ Nam Trung Hoa xây dựng “Trung tâm Đổi mới Công nghệ Trí tuệ Não-máy”, hợp tác với Bệnh viện Trung ương Quảng Đông, Bệnh viện Phụ thuộc Đại học Kinh doanh và Kinh tế Nam Trung Hoa cùng nhiều bệnh viện hạng nhất khác, phục vụ hơn mười nghìn bệnh nhân, hình thành chu trình khép kín từ nghiên cứu công nghệ, sản xuất sản phẩm đến ứng dụng lâm sàng.

Theo dữ liệu của Viện Nghiên cứu Công nghiệp Tiên phong, quy mô thị trường giao diện não-máy toàn cầu năm 2023 đã đạt 1,98 tỷ USD, dự kiến sẽ vượt 6 tỷ USD vào năm 2028, tỷ lệ tăng trưởng kép hàng năm lên tới 25,22%.

Triển vọng rất tích cực. Tuy nhiên, theo khảo sát thị trường, hiện vẫn còn những điểm đau của ngành như “đột phá công nghệ nhanh, thương mại hóa chậm” cần được giải quyết.

Chìa khóa để đưa công nghệ vào thực tế là gần gũi với các tình huống chăm sóc người cao tuổi thực tế. Tiên Tân Triều nhấn mạnh: “Sản phẩm có thể được chấp nhận hay không, cốt lõi là có thể thực sự đạt được các chức năng giống người, giải quyết các vấn đề thực tế của người già.” Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải thoát khỏi phòng thí nghiệm, để các nhà nghiên cứu đi sâu vào các cơ sở chăm sóc người cao tuổi, cộng đồng và gia đình, nắm bắt chính xác các điểm cần thiết.

Người bệnh sử dụng xe đạp phục hồi chức năng qua giao diện não-máy, nguồn cung cấp bởi doanh nghiệp

Từ “vật lý vận chuyển thụ động” đến “điều khiển bằng ý nghĩ”

“Trước đây, các phương pháp phục hồi truyền thống thường là nhân viên y tế hoặc người thân vận chuyển thụ động, không chỉ tốn nhiều nhân lực mà còn thiếu kích thích ý chí chủ động của bệnh nhân.” Nhân viên nghiên cứu của Lực Chi thông tin với phóng viên, chỉ trợ giúp cơ học đơn thuần chỉ có thể rèn luyện cơ bắp, còn khó kích hoạt khả năng thần kinh của não bộ, “thiết bị ngoại hình nhân tạo truyền thống chủ yếu tập trung vào chức năng hỗ trợ cơ bản, còn trong các tình huống phục hồi thần kinh phức tạp như bệnh Parkinson bị đóng băng bước đi vẫn còn nhiều thách thức công nghệ.”

Giám đốc sáng lập Lực Chi, Tạ Long Hàn, giới thiệu: “Đối với một số bệnh nhân đột quỵ, do tín hiệu thần kinh và cơ thể bị tổn thương, việc thiếu huấn luyện hiệu quả lâu dài có thể dẫn đến suy giảm chức năng, nhưng thông qua công nghệ giao diện não-máy thu thập các tín hiệu đa nguồn như điện não, điện cơ, áp lực chân, sử dụng thuật toán AI để ‘đọc hiểu’ ý định vận động của bệnh nhân trong thời gian thực, hỗ trợ kích hoạt khả năng thần kinh của não, cung cấp hỗ trợ huấn luyện phù hợp để phục hồi chức năng vận động, giúp bệnh nhân lấy lại khả năng vận động.”

“Hiện tại, sau quá trình liên tục cập nhật thuật toán, trong các tình huống phù hợp lâm sàng, tỷ lệ giải mã ý định vận động của bệnh nhân qua giao diện não-máy của công ty đạt trên 90%.” Tạ Long Hàn nói với phóng viên Tài chính Nam Phương, chỉ số này đứng đầu ngành, công nghệ này đã được ứng dụng tại Bệnh viện Phụ thuộc Đại học Kinh doanh và Kinh tế Nam Trung Hoa (Bệnh viện Quảng Châu), Bệnh viện Trung ương Quảng Đông cùng nhiều bệnh viện hạng nhất khác, phục vụ hơn mười nghìn bệnh nhân. Khả năng cân bằng của những người dùng sớm đã tăng 40%, nguy cơ té ngã giảm hơn 50%, nhiều bệnh nhân nằm lâu dài đã thành công đi lại độc lập sau huấn luyện.

Chủ nhiệm liên quan của Trung tâm Não bộ South China cho rằng, Quảng Đông có lợi thế rõ ràng trong chuỗi ngành công nghiệp giao diện não-máy, nền tảng công nghiệp điện tử thông tin hoàn chỉnh và khả năng sản xuất phần cứng thông minh đã trưởng thành, cung cấp nền tảng vững chắc cho nghiên cứu và sản xuất thiết bị giao diện não-máy hiệu suất cao; nguồn lực nghiên cứu phong phú và khả năng sáng tạo của các trường đại học thúc đẩy sự kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản và phát triển ứng dụng của giao diện não-máy. Dựa trên những lợi thế này, các doanh nghiệp Quảng Đông có thể thực hiện công nghệ và ứng dụng sản phẩm hiệu quả hơn.

Người bệnh sử dụng thiết bị giao diện não-máy để tập luyện chân dưới và phục hồi chức năng, nguồn cung cấp bởi doanh nghiệp

Đối mặt với lo lắng về công nghệ “không biết dùng, không dám dùng” của nhóm người cao tuổi, cùng với khó khăn trong việc phổ biến các sản phẩm chất lượng cao, đổi mới mô hình trở thành chìa khóa.

Theo một số người phụ trách, hiện nay, dự án phục hồi chức năng qua giao diện não-máy đã được đưa vào danh mục thanh toán của nhiều địa phương trong bảo hiểm y tế, “mỗi lần 20 phút tính phí khoảng 966 nhân dân tệ (tùy theo chính sách bảo hiểm y tế địa phương và tiêu chuẩn phí của bệnh viện)”, giảm chi phí cho bệnh nhân; doanh nghiệp phối hợp với nhà phân phối, cho phép bệnh viện và cộng đồng người cao tuổi thuê dịch vụ, mở rộng phạm vi tiếp cận. Năm 2025, Lực Chi ký hợp đồng với Bệnh viện Người cao tuổi Quảng Châu về dự án thử nghiệm chăm sóc thông minh quốc gia, thành công trở thành “Dự án thí điểm liên kết phát triển và ứng dụng robot chăm sóc người cao tuổi thông minh của Bộ Công nghiệp và Công chính, Bộ Dân chính.”

Báo cáo phân tích hiện trạng và xu hướng phát triển ngành robot chăm sóc người cao tuổi 2024—2029 của Viện Nghiên cứu Công nghiệp Trung tâm cho thấy, quy mô thị trường robot chăm sóc người cao tuổi trong nước năm 2024 đã vượt 30 tỷ nhân dân tệ, dự kiến đến năm 2025 sẽ đạt 50 tỷ, tỷ lệ tăng trưởng kép hàng năm trên 30%.

Dù triển vọng rất sáng sủa, ngành vẫn đối mặt với thách thức. Giám đốc điều hành của iMedia Consulting, Trương Y, đề cập: “Tiêu chuẩn công nghệ, bảo vệ dữ liệu riêng tư, thiếu nhân lực đa ngành, cùng với rủi ro đầu tư cao và thời gian thu hồi dài” vẫn là những vấn đề chung mà ngành giao diện não-máy và robot chăm sóc người cao tuổi toàn cầu cần vượt qua.

“Tiếp theo, chúng tôi sẽ phát triển các robot phục hồi tại nhà có giá cả hợp lý hơn, nhẹ hơn, nhỏ gọn hơn và thông minh hơn. Hiện nay, số người già trong xã hội ngày càng nhiều, nhu cầu phục hồi tại nhà ngày càng lớn, chúng tôi hy vọng sản phẩm của mình có thể phục vụ nhiều bệnh nhân hơn. Trong tương lai, chúng tôi sẽ tiếp tục thúc đẩy sản phẩm nhẹ, thông minh và quy mô lớn, hướng tới xây dựng robot phục hồi tại nhà có giá trị cao, để thiết bị phục hồi thông minh có thể đến từng gia đình.” Tạ Long Hàn chia sẻ.

(Nguồn bài viết: Báo Kinh tế Thế giới 21)