Kế hoạch kế thừa Jobs-Cook: Cách Apple đang bước vào kỷ nguyên lãnh đạo song song

Sau gần một thập kỷ dưới sự lãnh đạo của Tim Cook, Apple đang tổ chức một trong những chuyển giao lãnh đạo quan trọng nhất kể từ khi Steve Jobs rút lui khỏi hoạt động hàng ngày. Khi Cook chuẩn bị nghỉ hưu, công ty đối mặt với một câu hỏi then chốt: làm thế nào để tập đoàn giá trị nhất thế giới chuyển giao thành công thế hệ tiếp theo? Dường như câu trả lời không nằm ở một người kế nhiệm duy nhất mà ở một thỏa thuận chia sẻ quyền lực chưa từng có.

Việc tổ chức lại bộ máy vào năm 2025 và đầu 2026 cho thấy một chiến lược rõ ràng. Hai cái tên chiếm ưu thế trong các cuộc thảo luận về kế nhiệm là John Ternus, người kiểm soát phần cứng và thiết kế, và Craig Federighi, người phụ trách phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Đây không phải là một cuộc cạnh tranh—đây là một sự tái cấu trúc có chủ đích hướng tới điều mà các insiders gọi là “kỷ nguyên hai oligarch của Apple,” một sự thoát ly rõ rệt khỏi thời kỳ Steve Jobs đam mê thiết kế và thời kỳ Cook tập trung vận hành.

Sự biến đổi của Bộ phận Thiết kế: Từ Jony Ive đến John Ternus

Khi huyền thoại Giám đốc Thiết kế Jony Ive rời đi vào năm 2019, Apple đối mặt với một khoảng trống chưa từng có. Thay vì bổ nhiệm một người kế nhiệm duy nhất, công ty đã phân mảnh trách nhiệm thiết kế. Evans Hankey quản lý thiết kế công nghiệp trong khi Alan Dye phụ trách thiết kế giao diện, nhưng quan trọng là, cả hai đều không báo cáo trực tiếp cho Cook. Họ trả lời cho Giám đốc Vận hành Jeff Williams—một tín hiệu cho thấy thiết kế, từng là linh hồn của Apple, đã bị hạ thấp vị thế.

Sự sắp xếp này đã chứng minh là không thể duy trì. Hankey rời đi vào năm 2022 mà không có người thay thế; Alan Dye chuyển sang Meta làm Giám đốc Thiết kế vào cuối 2025, mang theo những tài năng quan trọng. Đội ngũ thiết kế đã định hình thẩm mỹ của Apple dưới thời Steve Jobs và Jony Ive gần như tan rã, các nhà thiết kế phân tán đến các đối thủ hoặc theo Ive đến công ty thiết kế LoveFrom của ông.

Đến cuối 2025, Cook đã phản ứng quyết đoán. Ông đặt bộ phận thiết kế dưới quyền John Ternus với danh xưng bí ẩn là “Nhà tài trợ điều hành”—một vị trí cho phép Ternus có ảnh hưởng đến thiết kế mà không có trách nhiệm chính thức. Tuy nhiên, Ternus đã là Phó Chủ tịch Cao cấp phụ trách Kỹ thuật Phần cứng, khiến ông trở thành trung tâm tự nhiên kết nối phát triển sản phẩm với tầm nhìn sáng tạo.

Ternus, người gia nhập Apple từ năm 2001 và đã dành hai thập kỷ trong lĩnh vực kỹ thuật phần cứng, thể hiện một sự chuyển đổi triết lý hoàn toàn. Ông là kỹ sư trước tiên, không phải người theo đuổi sự hoàn hảo từng pixel. Sự thăng tiến của ông báo hiệu rằng Apple đã vĩnh viễn vượt qua tư duy thiết kế đặt lên hàng đầu của thời Steve Jobs. Công ty giờ đây ưu tiên thực thi thực dụng hơn là vẻ đẹp thẩm mỹ—một sự đánh đổi có tính toán để tổ chức tập trung vào việc ra sản phẩm một cách đáng tin cậy và hiệu quả.

Giám đốc Marketing Greg Jozwiak đã tích cực nâng cao hình ảnh của Ternus, định vị ông như là gương mặt công khai của các sự kiện ra mắt lớn. Sự nổi bật của ông tại buổi giới thiệu iPhone Air và các hoạt động truyền thông sau đó đã vượt xa tầm nhìn của Cook tại các sự kiện tương tự, báo hiệu với tổ chức và thị trường rằng kỹ sư này chính là đại diện cho kỷ nguyên mới của Apple.

Sự thăng tiến của John Ternus: Người thực dụng ưu tiên phần cứng

Chỉ mới ở độ tuổi đầu 50, Ternus vẫn là người trẻ nhất trong đội ngũ điều hành của Apple, hứa hẹn thời gian phục vụ dài nhất. Đến tháng 10 năm 2025, Bloomberg đã xác định ông là người dẫn đầu trong cuộc đua kế nhiệm; đến đầu 2026, ông đã trở thành kiến trúc sư chính của các lộ trình sản phẩm và chiến lược—một danh mục vượt xa vai trò lãnh đạo phần cứng truyền thống.

Ternus thể hiện một triết lý mới của Apple: thực thi hơn là đổi mới vì chính sự đổi mới. Dưới thời Steve Jobs, thiết kế là không thể thương lượng; dưới thời Tim Cook, vận hành trở thành ưu tiên hàng đầu. Dưới sự dẫn dắt của Ternus, sự tính toán lại một lần nữa diễn ra. Ông đại diện cho một sự cân bằng mới, nơi mà sự xuất sắc kỹ thuật và khả năng sản xuất ra các thiết kế có thể thực hiện được quan trọng, nhưng các hướng đi đột phá mới lại được đặt ở phía sau, nhường chỗ cho các cải tiến nhỏ, đáng tin cậy.

Sự thực dụng này còn mở rộng ra ngoài triết lý thiết kế. Ternus đã thể hiện sự thoải mái trong việc thuê ngoài và hợp tác chiến lược khi điều đó phục vụ cho việc thực thi. Đối với một công ty từng tự hào về tích hợp dọc và sự xuất sắc độc quyền, sự linh hoạt này báo hiệu cách Apple thích nghi mà không từ bỏ bản sắc cốt lõi của mình.

Thách thức của Craig Federighi: Viết lại câu chuyện AI của Apple

Trong khi Ternus thăng tiến trong lĩnh vực phần cứng, Craig Federighi lại đối mặt với một sự thăng tiến có phần mong manh hơn trong phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Ở tuổi 58, Federighi lớn tuổi hơn Ternus nhưng lại có ảnh hưởng ngang bằng như là kiến trúc sư của iOS, macOS và chiến lược phần mềm rộng hơn.

Con đường đến vị trí lãnh đạo AI của Federighi là không theo lối mòn. Ông nổi tiếng là người hoài nghi trí tuệ nhân tạo trong nhiều năm, từ chối các đề xuất sử dụng AI để tùy biến iPhone và phản kháng các giao diện ưu tiên AI do giám đốc Vision Pro Mike Rockwell đề xuất. Sự thận trọng của ông phản ánh những lo ngại chính đáng: khả năng dự đoán không chắc chắn của các mô hình ngôn ngữ lớn mâu thuẫn với sự kiểm soát, độ tin cậy và hành vi nhất quán mà Apple luôn theo đuổi.

Việc ra mắt ChatGPT vào cuối 2022 đã xóa bỏ sự phản kháng này. Khi Cook cuối cùng quyết định Apple cần một câu chuyện AI, Federighi trở thành người thực dụng được giao nhiệm vụ thực hiện điều đó. John Giannandrea, người được tuyển từ Google để xây dựng các mô hình nền tảng, đã không hoàn thành kỳ vọng. Các mô hình đám mây tụt hậu so với đối thủ; các mô hình trên thiết bị lại gặp hạn chế về pin và xử lý. Apple, từng định nghĩa lại điện thoại thông minh, giờ đây bị giới hạn bởi chính các thiết bị đó trong kỷ nguyên AI.

Đến tháng 12 năm 2025, Cook đã hết kiên nhẫn. Giannandrea nghỉ hưu, và Federighi tiếp quản giám sát AI, với trưởng bộ phận phần mềm Mike Rockwell báo cáo trực tiếp cho ông về Siri. Thay vì tiếp tục đầu tư vào các mô hình độc quyền đã mất nhiều chi phí, Federighi thúc đẩy các hợp tác với các đối tác mạnh nhất. Tháng 1 năm 2026, Apple công bố tích hợp Google Gemini làm hạ tầng mô hình nền tảng.

Quyết định này—ủy thác các khả năng AI quan trọng cho đối thủ—phản ánh triết lý cốt lõi của Federighi: thực dụng tàn nhẫn kết hợp với kỷ luật ngân sách. Nổi tiếng là người kiểm soát chặt chẽ mọi khoản chi tiêu, từ ngân sách R&D đến phân bổ đồ ăn vặt văn phòng, Federighi phản đối xu hướng của Silicon Valley là tiêu hàng tỷ đô la vào hạ tầng và tuyển dụng nhân tài AI. Khi Meta và OpenAI đề nghị các gói 10 triệu đô la cho các nhà nghiên cứu AI, Apple mất đi nhân tài. Federighi dường như không bận tâm—ông thích sử dụng hiệu quả hạ tầng hiện có hơn là tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang đắt đỏ.

Nếu tính toán này đúng và bong bóng AI hiện tại giảm nhiệt, kỷ luật tài chính của Apple có thể trở thành lợi thế lớn nhất của họ. Nếu cuộc cách mạng AI vượt xa mong đợi hiện tại, sự thận trọng của Federighi có thể sẽ gây thiệt hại.

Kết thúc thời kỳ Tim Cook; Bắt đầu kỷ nguyên lãnh đạo đôi

Nhiều nguồn tin xác nhận rằng Tim Cook thực sự đang xem xét nghỉ hưu, có thể sớm nhất là cuối 2026 hoặc đầu 2027. Thời gian 14 năm của ông đã định hình lại Apple từ một công ty dựa trên thiết kế thành một tập đoàn vận hành và chuỗi cung ứng khổng lồ, mang lại lợi nhuận và giá trị thị trường chưa từng có.

Cấu trúc kế nhiệm đang hình thành phản ánh một nhận thức mang tính cách mạng: không một người nào có thể đảm nhận cả hai vai trò. Ternus kiểm soát thể xác của công ty—phần cứng, thiết kế công nghiệp, hình dạng vật lý và trải nghiệm người dùng. Federighi kiểm soát trí tuệ—phần mềm, AI, lớp trí tuệ ngày càng định hình điện tử tiêu dùng.

Cả hai đều là cựu chiến binh của Apple với nhiều thập kỷ phục vụ. Cả hai hiểu rõ cách thức hoạt động của cỗ máy này. Cả hai đều mang lại rủi ro vận hành tối thiểu. Tuy nhiên, họ khác biệt về triết lý: Ternus là người tập trung không ngừng vào sản phẩm, nhất quyết thiết kế phục vụ cho thực thi hơn là ngược lại. Federighi là người thực dụng tối thượng, sẵn sàng đảo ngược hoàn toàn vị trí nếu hoàn cảnh đòi hỏi—từ hoài nghi AI thành đối tác của ChatGPT chỉ trong ba năm.

Khả năng cực đoan đang được thảo luận riêng tư là sau khi Cook rút lui, Ternus và Federighi có thể cùng nhau quản lý công ty theo mô hình đồng lãnh đạo. Cook có thể giữ vai trò chủ tịch, có thể duy trì sự tham gia cố vấn trong khi ủy quyền quyền vận hành.

Khi Steve Jobs chuyển vai trò CEO cho Cook, Jobs—dù bệnh tật—đã dành nhiều tháng huấn luyện người kế nhiệm. Quá trình chuyển giao này tôn vinh kiến thức tổ chức của Apple trong khi vẫn mở ra lãnh đạo mới. Mô hình Ternus-Federighi mở rộng nguyên tắc này hơn nữa: một sự hợp tác có chủ đích giữa các giám đốc điều hành bổ sung chứ không phải một người duy nhất có tầm nhìn.

Nếu Jobs là thiên tài cô đơn đã biến đổi ngành công nghiệp, và Tim Cook là người vận hành hoàn hảo, thì sự kết hợp Ternus-Federighi là gì?

Có thể câu trả lời là: Apple cuối cùng thừa nhận rằng quy mô và độ phức tạp đòi hỏi sự phân chia lãnh đạo. Đối với một tập đoàn trị giá 3 nghìn tỷ đô la đang điều hướng các cuộc cách mạng phần cứng đồng thời, sự giám sát của một người có thể không còn đủ nữa. Thời đại lãnh đạo đôi không phải là điểm yếu—đây là một sự thích nghi.

Khi Apple chuẩn bị kỷ niệm 50 năm vào năm 2026, thời kỳ hậu Jobs đã kết thúc từ lâu, và thời kỳ hậu Cook đang bắt đầu. Câu hỏi về kế nhiệm đã treo lơ lửng trong nhiều năm nay nay đã có lời giải: không phải một lãnh đạo cho kỷ nguyên mới, mà hai giám đốc điều hành bổ sung—một thiết kế sản phẩm, một hướng dẫn trí tuệ—cùng nhau dẫn dắt Apple bước vào chương tiếp theo của mình.