Bill Gates Nói về Bọt Bóng AI: Tại sao cược lớn nhất của công nghệ có thể không thành công

Trong Hội nghị Thượng đỉnh Kinh tế Thế giới tại Davos gần đây, Bill Gates đã gửi một thông điệp tỉnh thức tới giới công nghệ và đầu tư: cơn sốt trí tuệ nhân tạo có thể đang che giấu một thực tế nguy hiểm. Không phải ai cũng sẽ chiến thắng trong cuộc đua AI này. Thực tế, một phần lớn các cổ phiếu công nghệ đắt nhất ngày nay có thể đối mặt với những khoản lỗ nghiêm trọng khi thị trường trưởng thành và cạnh tranh ngày càng gay gắt. Những cảnh báo của đồng sáng lập Microsoft đến trong bối cảnh các nhà cung cấp đám mây lớn liên tục đổ vốn chưa từng có vào các trung tâm dữ liệu, đặt ra câu hỏi mới về việc ngành công nghiệp này đang theo đuổi lợi nhuận hay chỉ đơn thuần đang thổi phồng một bong bóng tài chính khác.

Gates không đơn độc trong việc nhận diện rủi ro. Những lo ngại của ông phản ánh một sự lo lắng ngày càng tăng trên Phố Wall: rằng các khoản đầu tư hạ tầng khổng lồ của các tập đoàn công nghệ có thể đang vượt quá nhu cầu thực sự về dịch vụ AI. Trong khi đó, một bóng tối khác đang bao trùm ngành công nghiệp—một vấn đề vượt ra ngoài giá cổ phiếu và đi vào nền kinh tế thực. Sự gián đoạn việc làm đang đến nhanh hơn phần lớn các chính phủ nhận thức được, Gates nhấn mạnh.

Lời cảnh tỉnh Davos về cổ phiếu AI bị định giá quá cao

Trong bài phát biểu tại Davos, Bill Gates mô tả lĩnh vực AI là “cạnh tranh cực kỳ gay gắt,” một cách lịch sự để nói rằng nhiều công ty sẽ không tồn tại sau cuộc sàng lọc sắp tới. Tháng trước, ông nói thẳng trên CNBC: “Không phải tất cả các định giá này sẽ tiếp tục tăng. Một số sẽ tất yếu giảm.” Tuyên bố này phản ánh mối lo ngại rộng hơn của thị trường rằng các nhà đầu tư công nghệ đã quá phấn khích.

Các con số kể câu chuyện rõ ràng. Hãy nhìn vào Palantir, công ty phân tích dữ liệu, hiện đang giao dịch với tỷ lệ giá trên lợi nhuận (PE) vượt quá 400—mức cao nhất trong toàn bộ S&P 500. Các nhà sản xuất chip như Broadcom và Advanced Micro Devices đã chứng kiến cổ phiếu tăng vọt trong năm nay khi các nhà đầu tư đặt cược họ có thể chiếm thị phần từ Nvidia, nhà vô địch không thể tranh cãi trong lĩnh vực chip AI. Tỷ lệ PE của cả hai công ty đều đã vượt trên 100, gấp hơn ba lần trung bình thị trường. Thậm chí còn khắc nghiệt hơn: các startup không có lợi nhuận đang được định giá phi mã trên thị trường tư nhân. OpenAI, nhà sáng tạo ra ChatGPT, dự kiến chưa có lợi nhuận cho đến cuối thập kỷ này, nhưng vào tháng 10, công ty này đã được định giá 500 tỷ USD—xếp trong top 20 công ty lớn nhất nước Mỹ theo vốn hóa thị trường.

Trong khi đó, các khoản đầu tư hạ tầng vẫn tiếp tục tăng. Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta và Oracle cùng nhau chi 400 tỷ USD cho các trung tâm dữ liệu vào năm 2025, với kế hoạch tăng thêm một phần ba vào năm 2026. Mức đầu tư như vậy sẽ hợp lý nếu mọi công ty AI đều trở thành máy kiếm tiền. Nhưng cảnh báo của Gates cho thấy điều ngược lại: nhiều công ty sẽ không tồn tại nổi trong cuộc cạnh tranh này, và các định giá sẽ bị thu hẹp tương ứng.

Khi nào AI thực sự gây ra cuộc cách mạng trong lực lượng lao động?

Ngoài những lo ngại về thị trường chứng khoán, Bill Gates còn nêu ra một vấn đề cần có sự cấp bách hơn từ các nhà hoạch định chính sách. Trong vòng bốn đến năm năm tới, trí tuệ nhân tạo sẽ định hình lại việc làm trong toàn bộ nền kinh tế—không chỉ dành cho nhân viên văn phòng, mà còn trong lao động thủ công và các ngành nghề kỹ năng cao. Đây không phải là dự đoán suông; đó là một mốc thời gian Gates tự tin dựa trên khả năng phát triển nhanh chóng của AI.

“Ảnh hưởng của AI sẽ rõ ràng không chỉ đối với nhân viên văn phòng, mà còn đối với những người làm lao động thủ công,” Gates nói tại Davos. Tuy nhiên, các chính phủ vẫn còn quá thiếu chuẩn bị cho quá trình chuyển đổi này. Họ thiếu các kế hoạch để giải quyết bất bình đẳng mà sự gián đoạn lớn về lực lượng lao động sẽ tạo ra. Gates nhấn mạnh rằng cần hành động quyết đoán ngay bây giờ để tránh các rạn nứt xã hội về sau.

Thị trường chứng khoán chắc chắn phản ánh một số lo ngại về mối đe dọa này. Tháng 11, ngay cả “Bảy kỳ diệu”—những cổ phiếu công nghệ lớn chi phối thị trường—cũng gần như rơi vào điều chỉnh kỹ thuật. Các đối thủ nhỏ hơn như Oracle và CoreWeave còn tệ hơn trong giai đoạn biến động này. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy các nhà đầu tư thường bỏ qua những lo ngại như vậy, mua vào khi giá giảm và đẩy các cổ phiếu công nghệ lên mức cao mới khi năm 2026 bắt đầu. Liệu mô hình đó có tiếp tục khi cuộc cách mạng AI ngày càng tăng tốc hay không vẫn còn là một câu hỏi mở.

Đầu tư chưa từng có của Big Tech vào hạ tầng AI

Nvidia đã trở thành một trong những lợi ích rõ ràng nhất của cơn sốt AI, trở thành một công ty trị giá 4,5 nghìn tỷ USD, mặc dù mức định giá 45 lần lợi nhuận vẫn còn khá vừa phải. Các động lực tăng trưởng thực sự—Alphabet, Microsoft và Amazon—đã duy trì đà phát triển dịch vụ đám mây của họ, mỗi công ty giao dịch quanh mức 30 lần lợi nhuận. Những công ty này có nguồn doanh thu đa dạng và lợi nhuận mạnh, đó là lý do tại sao định giá của họ vẫn khá ổn định bất chấp việc giá cổ phiếu tăng vọt.

Tuy nhiên, khoản chi 400 tỷ USD cho hạ tầng năm 2025, với kế hoạch tăng thêm một phần ba vào năm 2026, đặt ra câu hỏi then chốt mà Gates ngầm đặt ra: Liệu khoản đầu tư này có hợp lý? Hay các tập đoàn công nghệ đang đặt cược tất cả vào một công nghệ mà lợi nhuận dài hạn vẫn còn chưa rõ ràng? Để so sánh, mức đầu tư này sánh ngang với doanh thu hàng năm của toàn bộ các ngành công nghiệp. Nếu việc kiếm tiền từ AI thất vọng, các khoản ghi giảm giá trị có thể rất lớn.

Gates không hoàn toàn bi quan: Tầm nhìn tích cực về tác động của AI

Dù cảnh báo về sự quá đà của thị trường, Bill Gates vẫn giữ thái độ lạc quan về trí tuệ nhân tạo. Ông gọi đó là “một công nghệ mang tính biến đổi sâu sắc sẽ định hình lại thế giới—không còn nghi ngờ gì nữa.” Sự hoài nghi của ông nhắm vào sự phô trương và quá đà, chứ không phải công nghệ nền tảng.

Sự lạc quan đó còn thể hiện qua hành động thực tế. Tại Davos, Gates công bố một khoản hợp tác trị giá 50 triệu USD giữa Quỹ Gates và OpenAI để triển khai các giải pháp chăm sóc sức khỏe dựa trên AI tại 1.000 phòng khám ở châu Phi vào năm 2028. Sáng kiến này thể hiện điều ông nhìn nhận là tiềm năng thực sự của AI: giải quyết các vấn đề cụ thể trong y tế, giáo dục và nông nghiệp cho các cộng đồng nghèo nhất thế giới. Đây chính là nơi tiềm năng biến đổi của AI nằm, chứ không phải trong các cuộc chiến bidding cho các startup định giá quá cao hay các dự án xây dựng trung tâm dữ liệu vô tận.

Thông điệp của Gates rõ ràng: AI sẽ định hình lại thế giới, nhưng không phải mọi công ty AI đều thành công, và không phải mọi nhà đầu tư đều thu lợi. Con đường phía trước đòi hỏi sự đổi mới tư nhân và chính sách công trí tuệ, đặc biệt là trong việc chuẩn bị cho lực lượng lao động và quản lý bất bình đẳng.