Gần đây có bạn hỏi tôi về cách tính lợi nhuận/lỗ (PnL) trong giao dịch tiền điện tử, tôi mới nhận ra nhiều người thực sự chưa rõ về phần này. Khái niệm lợi nhuận/lỗ trong tài chính truyền thống có thể còn quen thuộc một chút, nhưng trong thế giới crypto, liên quan đến định giá theo vốn hóa thị trường, lợi nhuận đã thực hiện và chưa thực hiện, dễ gây nhầm lẫn.

Trước tiên, nói về cơ bản nhất. PnL trong giao dịch crypto chính là số tiền bạn đã kiếm được hoặc mất đi trong một khoảng thời gian nhất định trên các vị thế đầu tư hoặc giao dịch của mình. Nếu không có phương pháp tính rõ ràng, giao dịch sẽ rất mơ hồ, thậm chí khiến bạn nghi ngờ mình đang làm gì.

Định giá theo vốn hóa thị trường (MTM) là một khái niệm then chốt. Nói đơn giản là dựa trên giá thị trường hiện tại để ước lượng giá trị tài sản của bạn. Ví dụ, bạn đang nắm giữ một số Bitcoin, giá trị của nó sẽ biến động theo giá thị trường. Chẳng hạn, nếu giá MTM của Ethereum hôm nay là 1970 USD, hôm qua là 1950 USD, thì hôm nay bạn đã lãi 20 USD. Ngược lại, nếu hôm qua là 1980 USD, hôm nay sẽ lỗ 10 USD.

Tiếp theo, cần phân biệt lợi nhuận/lỗ đã thực hiện và chưa thực hiện. Lợi nhuận/lỗ đã thực hiện là khi bạn đã thực sự đóng vị thế (bán ra). Ví dụ, bạn mua Polkadot (DOT) với giá 70 USD, bán ra với giá 105 USD, thì lợi nhuận là 35 USD. Nhưng nếu cuối cùng đóng cửa ở mức 55 USD, thì sẽ lỗ 15 USD. Cách tính này chỉ dựa trên giá mua và bán, không bị ảnh hưởng bởi giá thị trường hiện tại.

Lợi nhuận/lỗ chưa thực hiện là lợi nhuận hoặc lỗ của các vị thế bạn vẫn còn giữ, chưa bán ra. Ví dụ, ai đó mua hợp đồng Ethereum trung bình ở mức 1900 USD, hiện giá MTM là 1600 USD, thì lỗ chưa thực hiện là 300 USD. Con số này sẽ biến động theo thị trường.

Có nhiều phương pháp tính lợi nhuận/lỗ. Phổ biến nhất là FIFO (First-In, First-Out - vào trước ra trước), nghĩa là tính theo giá mua ban đầu. Giả sử Bob mua 1 ETH với giá 1100 USD, vài ngày sau mua thêm 1 ETH với giá 800 USD, rồi một năm sau bán 1 ETH với giá 1200 USD, theo FIFO thì sẽ tính là giá vốn 1100 USD, lợi nhuận 100 USD.

Nếu dùng LIFO (Last-In, First-Out - vào sau ra trước), thì sẽ tính theo giá mua gần nhất là 800 USD, lợi nhuận sẽ là 400 USD. Ngoài ra còn có phương pháp trung bình cộng trọng số, lấy tất cả các giá mua trung bình lại. Ví dụ, Alice mua 1 BTC với giá 1500 USD, rồi mua thêm 1 BTC với giá 2000 USD, trung bình là 1750 USD. Sau đó bán với giá 2400 USD, lợi nhuận là 650 USD.

Việc kiểm tra định kỳ các vị thế chưa đóng là rất quan trọng. Mở vị thế ban đầu gọi là mở lệnh, đóng vị thế gọi là đóng lệnh. Ví dụ, mua 10 DOT với giá 70 USD, bán ra với giá 100 USD, lợi nhuận là 30 USD. Phân tích giao dịch có tổ chức như vậy giúp bạn rõ ràng hơn về hiệu suất của mình.

Tính lợi nhuận/lỗ từ đầu năm đến nay (YTD) cũng rất hữu ích. Giả sử bạn nắm giữ 1000 USD Cardano từ ngày 1/1/2022, đến ngày 1/1/2023 giá trị tăng lên 1600 USD, lợi nhuận chưa thực hiện là 600 USD. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với nhà đầu tư dài hạn.

Một điểm thường bị bỏ qua là tỷ lệ lợi nhuận phần trăm. Nếu bạn mua coin Binance với giá 300 USD, bán ra với 390 USD, lợi nhuận là 90 USD, tỷ lệ phần trăm lợi nhuận là 30% (90 ÷ 300 × 100). Điều này giúp bạn dễ hình dung hơn về tỷ suất sinh lời của khoản đầu tư.

Tính lợi nhuận/lỗ của hợp đồng vĩnh viễn (perpetual contract) phức tạp hơn một chút, vì không có thời điểm thanh toán cố định. Bạn cần tính cả lợi nhuận đã thực hiện và chưa thực hiện rồi cộng lại. Miễn là ký quỹ còn đủ, bạn có thể giữ vị thế vô hạn định.

Thành thật mà nói, trong thực tế giao dịch còn phải xem xét phí giao dịch, thuế, biến động thị trường và các yếu tố khác. Những ví dụ trên chỉ là đơn giản hóa. Nhưng nắm vững các khái niệm cơ bản này sẽ giúp bạn đánh giá rõ hơn chiến lược giao dịch của mình có hiệu quả hay không. Nhiều người hiện nay còn dùng bảng tính hoặc robot tự động để theo dõi lợi nhuận/lỗ, giúp tiết kiệm thời gian. Quan trọng là phải phân tích định kỳ chi phí vốn, số lượng giao dịch và giá của từng lệnh, để từ đó đưa ra quyết định giao dịch tốt hơn.