Vừa rồi lực lượng Houthi gửi đến một bức thư thách đấu: Thị trường toàn cầu run rẩy khiếp sợ

Thứ Sáu, khi thị trường chứng khoán Mỹ vừa đóng cửa, lực lượng Houthi đã gửi một “thư thách đấu” — cuối tuần này, không ai còn có thể ngủ ngon.

Vào ngày 27 tháng 3 theo giờ địa phương, lực lượng Houthi đã rõ ràng tuyên bố đã sẵn sàng “can thiệp quân sự trực tiếp” vào cuộc chiến Iran.

Thông báo với lời lẽ cứng rắn, liệt kê bốn điều kiện kích hoạt, bao gồm “Mỹ và Israel lợi dụng Vịnh Ba Tư để phát động hành động thù địch chống Iran”, “tiếp tục leo thang các hoạt động quân sự chống Iran” và các điều kiện khác. Điều này đánh dấu rằng, kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ vào cuối tháng 2, đang tiến triển với tốc độ chưa từng có, hướng tới một cuộc chiến tranh toàn diện khu vực.

Phản ứng của thị trường chính xác và khốc liệt. Đến cuối ngày thứ Sáu, giá dầu thô Tây Texas WTI đã vượt mức 101 USD mỗi thùng, còn dầu Brent vượt qua 111 USD.

Chỉ số S&P 500 đóng cửa ở mức thấp nhất kể từ ngày 232, trong ngày đã mất thêm khoảng 1 nghìn tỷ USD vốn hóa — kể từ khi chiến tranh bùng nổ, chỉ số này đã mất tổng cộng 4,8 nghìn tỷ USD.

Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm kết thúc ở mức 4,44%, trong phiên có lúc chạm 4,48%, mức cao nhất kể từ tháng 7 năm ngoái.

Tất cả các tài sản rủi ro — từ cổ phiếu công nghệ đến Bitcoin — đều đang đón nhận một cú sốc lớn, trong đó các cổ phiếu tiền điện tử, được xem là “beta cao trong beta cao”, đang đứng ở tuyến đầu của cơn bão.

Các cổ phiếu tiền điện tử như MicroStrategy (MSTR) và Twenty One Capital (XXI) đồng loạt giảm hơn 6%, còn các cổ phiếu khai thác mỏ như Riot Platforms (RIOT), CleanSpark (CLSK) giảm trong khoảng 5-8%.

Tâm chấn: Eo biển Hormuz

Khởi nguồn của đợt điều chỉnh này, không còn nghi ngờ gì, chính là tình hình Trung Đông.

Kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ vào cuối tháng 2, eo biển Hormuz đã thực sự “bị tê liệt”. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran kiểm soát con đường huyết mạch này, chiếm khoảng một phần năm lượng vận chuyển dầu toàn cầu, và trong tháng qua, lượng tàu chở dầu qua eo biển này đã giảm hơn 95%. Xuất khẩu dầu của Iraq từ khoảng 3,4 triệu thùng/ngày trước chiến tranh đã giảm xuống còn khoảng 250.000 thùng/ngày.

Trong vài ngày qua, thị trường từng hy vọng tình hình sẽ dịu đi. Tổng thống Mỹ Trump đã hoãn hạn chót tấn công các cơ sở năng lượng Iran và mở ra không gian đàm phán, khiến thị trường đầu tuần có phản ứng tích cực rõ rệt. Nhưng đến thứ Sáu, hy vọng đó lại bị thực tế dập tắt: Iran không rõ ràng rút lui, trong khi Israel tiếp tục phát đi tín hiệu leo thang, chiến tranh chưa thực sự đi đến hồi kết.

Tiếp theo, nếu lực lượng Houthi can thiệp, điều đó có nghĩa là Vịnh Red cũng sẽ đối mặt với nguy cơ phong tỏa tương tự. Với tư cách là người kiểm soát eo biển Mã-đéc, Houthi đã thể hiện khả năng cắt đứt tuyến vận chuyển qua các cuộc tấn công tàu thương mại. Một khi hai tuyến đường hàng hải này cùng bị phong tỏa, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu sẽ đối mặt với cú sốc chưa từng có.

Điều đáng chú ý là, lực lượng Houthi rõ ràng đã đưa “giải phóng khỏi phong tỏa bất công của Yemen” vào một trong các điều kiện. Điều này có nghĩa là bất kỳ nỗ lực nào nhằm giải quyết khủng hoảng Vịnh Ba Tư bằng biện pháp quân sự đều có thể bị hiểu là “tăng cường đàn áp nhân dân Yemen”, từ đó kích hoạt phản ứng quân sự dữ dội hơn.

Cảnh báo của các chiến lược gia tại Macquarie đang trở thành hiện thực: nếu chiến tranh kéo dài, giá dầu có thể tăng vọt lên 200 USD mỗi thùng, vượt qua mức đỉnh lịch sử 147 USD của năm 2008.

Điều quan trọng nhất không phải là ghi nhớ con số cụ thể nào, mà là hiểu một thay đổi lớn: giá dầu đã trở lại như một “công tắc tổng” của các tài sản toàn cầu.
Khi giá dầu từ hơn 70 USD tăng lên trên 100 USD, tác động không chỉ đến cổ phiếu năng lượng mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ cấu trúc chi phí của hệ thống kinh tế: Liệu điều này có thể kéo toàn cầu trở lại môi trường “lạm phát cao + tăng trưởng thấp” — tức là stagflation?

Và đó chính là điều thị trường tài chính lo sợ nhất.

“Lạm phát trở lại” à?

Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Philadelphia, Anna Paulson, ngày 27 tháng 3 đã cảnh báo rõ ràng rằng, trong vài năm qua, lạm phát của Mỹ duy trì trên 2%, khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng trở nên nhạy cảm hơn với biến động giá. Trong bối cảnh này, các cú sốc về giá nhiên liệu, phân bón và hàng hóa khác do chiến tranh gây ra không nhất thiết sẽ bị xem là “một lần chấn động tạm thời” như trước nữa, mà có thể truyền dẫn nhanh hơn, lâu dài hơn vào kỳ vọng lạm phát. Bà còn nhấn mạnh rằng, xung đột Trung Đông đã mang lại những rủi ro mới cho cả lạm phát và tăng trưởng.

Ngày hôm trước, Ủy viên Cục Dự trữ Liên bang Lisa Cook cũng đưa ra nhận định tương tự. Bà cho biết, chiến tranh Iran đã làm cân bằng rủi ro trong mục tiêu kép của Fed nghiêng về phía lạm phát hơn; mặc dù thị trường lao động “vẫn còn cân đối”, nhưng rủi ro lớn hơn hiện nay là áp lực giá cả tăng trở lại, và các hợp đồng tương lai lãi suất gần như đã bỏ qua khả năng cắt giảm lãi suất trong năm nay.

Nói cách khác, trong ngôn ngữ thị trường, đó là: các lý luận hỗ trợ tài sản rủi ro bắt đầu lung lay.

Trước đây, để duy trì định giá cao cho cổ phiếu công nghệ, một điều kiện tiên quyết là: dù kinh tế chậm lại, nhưng lạm phát vẫn đang giảm, và Fed sẽ sớm cắt giảm lãi suất, trung tâm lãi suất sẽ dần hạ xuống. Nhưng giờ đây, giá dầu và chiến tranh đã phá vỡ giả định đó.
Nếu lạm phát tăng trở lại, Fed không chỉ khó cắt giảm lãi suất, mà còn có thể bị thị trường bàn luận lại về việc “cần duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn”. Điều này sẽ trực tiếp gây tổn hại cho các cổ phiếu tăng trưởng định giá cao, tài sản tiền điện tử và mọi giao dịch phụ thuộc vào thanh khoản.

Tại sao thị trường trái phiếu lần này lại không thể cứu vãn tình hình?

Nhiều người tự nhiên nghĩ rằng, khi thị trường chứng khoán giảm mạnh, trái phiếu Mỹ sẽ tăng giá, lợi suất giảm.
Nhưng lần này, mọi chuyện không đơn giản như vậy.

Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm trong ngày thứ Sáu đã có lúc tăng lên 4,48%, đóng cửa quanh mức 4,44%, cho thấy dù có nhu cầu trú ẩn, nhưng đồng thời còn chịu sức ép từ một lực lượng lớn hơn: kỳ vọng lạm phát tăng cao. Khi chiến tranh leo thang, dòng tiền muốn mua trái phiếu để tránh rủi ro, nhưng giá dầu tăng lại khiến nhà đầu tư lo ngại giá cả sẽ còn cao hơn trong tương lai, do đó yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát. Kết quả là, mối quan hệ “chứng khoán giảm, trái phiếu tăng” lần này đã bị phá vỡ một phần.

Điều này chính là điểm nguy hiểm nhất của thị trường hiện nay:

Nếu chỉ là chứng khoán giảm, vấn đề còn nằm trong khả năng chấp nhận rủi ro; còn nếu chứng khoán giảm, dầu tăng, trái phiếu cũng không còn mạnh, thì toàn bộ khung định giá vĩ mô đang chịu áp lực lớn.

Kể từ khi xung đột Trung Đông bùng nổ, Trump đã liên tục cố gắng trấn an thị trường bằng cách “áp lực tối đa” qua mạng xã hội và “gia hạn tối hậu thư”. Phương thức này được giới Wall Street gọi là “TACO” — viết tắt của “Trump Always Chickens Out” (Trump luôn nhút nhát khi đối mặt).

Chiến lược này từng thành công vào tháng 4 năm 2025. Khi đó, Trump buộc phải từ bỏ đe dọa áp thuế trong “Ngày Giải phóng” do biến động dữ dội của thị trường trái phiếu Mỹ, và thị trường đã phản ứng tích cực. Nhưng lần này, tình hình hoàn toàn khác.

Nguyên nhân là: đe dọa áp thuế là công cụ chính sách mà Trump có thể kiểm soát đơn phương, còn chiến tranh thì không. Thứ Sáu, tuyên bố của lực lượng Houthi đã rõ ràng: đã sẵn sàng “can thiệp quân sự trực tiếp” và “tiếp tục leo thang các hoạt động quân sự chống Iran” như một trong các điều kiện kích hoạt. Điều này có nghĩa là, ngay cả Trump có chọn “lùi bước”, các thành viên khác trong liên minh chống lại vẫn có thể chủ động leo thang xung đột.

Kinh nghiệm 14 tháng qua cho thấy, từ bây giờ đến 6 giờ chiều Chủ nhật theo giờ Mỹ, 50 giờ sắp tới sẽ đầy biến động.

Ý kiến chuyên gia: Niềm tin mong manh của lạc quan

Thị trường không hoàn toàn bi quan.

Những người lạc quan cho rằng, lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ và bảng cân đối tài chính vẫn còn sức bền. Barclays tuần này đã nâng mục tiêu của S&P 500, cho rằng tăng trưởng lợi nhuận công nghệ và sức bền của kinh tế Mỹ có thể phần nào chống đỡ tác động của chiến tranh và xung lực năng lượng; Giám đốc chiến lược cổ phiếu Mỹ của Morgan Stanley, Mike Wilson, cũng nhận định, hiện tại chỉ là một cú sốc giá dầu, chứ chưa đủ để chấm dứt chu kỳ kinh tế hiện tại.

Nhưng vấn đề là, để niềm tin này còn đúng, cần một điều kiện tiên quyết cực kỳ quan trọng: giá dầu không được tiếp tục mất kiểm soát, chiến tranh không được kéo dài thêm.

Nếu Houthi thực sự mở rộng can thiệp vào Vịnh Ba Tư, hoặc eo biển Hormuz vẫn chưa thể phục hồi, thị trường sẽ chuyển từ “Chứng khoán Mỹ có thể chịu đựng cú sốc” sang “Lạm phát nhập khẩu toàn cầu có thể gia tăng toàn diện”. Lúc đó, dù lợi nhuận có bền vững đến đâu, cũng rất khó để hoàn toàn chống đỡ áp lực từ lãi suất tăng và nhu cầu giảm.

Nhóm chiến lược vĩ mô của Morgan Stanley dự đoán, cuối tuần này có thể sẽ diễn ra một kịch bản “Thứ Hai đen tối”. Tuyên bố của Houthi làm gia tăng đáng kể rủi ro phi tuyến trong địa chính trị. Trong tình huống này, các ngân hàng đầu tư đang khuyên khách hàng tăng tỷ lệ giữ tiền mặt, thậm chí phòng hộ bằng vàng — vì trong tình trạng thanh khoản cực kỳ hạn chế, ngay cả vàng cũng có thể bị bán tháo để lấy tiền ký quỹ.

Ngân hàng BofA, ông Hartnett, đưa ra dự đoán trung dung hơn: đáy cuối cùng có thể phải chờ đến khi “sự nới lỏng chính sách kiểu hoảng loạn” xảy ra — tức là khi rủi ro suy thoái rõ ràng hơn, các nhà hoạch định chính sách buộc phải hành động. Trước đó, thị trường có thể sẽ còn trải qua nhiều biến động và dò đáy.

Tuần này, tâm lý thị trường có khả năng sẽ còn bị các sự kiện vĩ mô chi phối, ít nhất là qua các phiên giao dịch ngày thứ Sáu, tình hình không mấy khả quan.